Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 29
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
नगोनातुपुरस्तानुमध्यमांशस्तु पर्ययः / तयोर्विभागो देवानां लावण्ये मार्गसंस्थितः
Transliteration
nagonātupurastānumadhyamāṃśastu paryayaḥ / tayorvibhāgo devānāṃ lāvaṇye mārgasaṃsthitaḥ
Translation
नगोनातु पुरस्तानु मध्यमांशस्तु पर्ययः। तयोर्विभागो देवानां लावण्ये मार्गसंस्थितः॥
Word by Word
नगःmountain
नगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उनाby deficiency/less (uncertain)
उना:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउना (अव्यय)
Formअव्यय (unclear particle; possibly ‘less/by deficiency’)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
पुरस्तात्in front/before
पुरस्तात्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘in front/before’)
अनुafter/along
अनु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय (preverb/adverb: ‘after/along’)
मध्यमांशःthe middle portion
मध्यमांशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्यम + अंश (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (मध्यमः अंशः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
पर्ययःsequence/alternation
पर्ययः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तयोःof those two/of both
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी/सप्तमी (Gen./Loc.), द्विवचन (Dual)
विभागःdivision/distribution
विभागः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन (Plural)
लावण्येin beauty/grace
लावण्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलावण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
मार्गसंस्थितःsituated in the path/established in the way
मार्गसंस्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमार्ग + संस्थित (प्रातिपदिक; स्था-धातु से क्त)
Formतत्पुरुष-समास (मार्गे संस्थितः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण