Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 47
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः
Transliteration
tasmātprasannānnṛpatirleme gaṅgāṃ mahātmanaḥ / uṣitvā suciraṃ tasyanisṛtā jaṭharādyataḥ
Translation
तस्मात् प्रसन्नान्नृपतिः लेमे गङ्गां महात्मनः। सुचिरं तत्रोषित्वा सा तस्य जठराद् विनिसृता॥
Word by Word
तस्मात्therefore, from that (reason)
तस्मात्:
हेतु/अपादान (Cause/Source)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाव-प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival adverb)
प्रसन्नात्from (him) being pleased
प्रसन्नात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/अपादान), एकवचन; ‘being pleased’ (ablative)
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
लेमेenjoyed, took delight
लेमे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलम्/रम् (धातु; √रम् ‘to enjoy’—लिट् रूप ‘लेमे’)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
गङ्गाम्Ganga
गङ्गाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन
उषित्वाhaving stayed
उषित्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having dwelt/stayed’
सुचिरम्for a long time
सुचिरम्:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसुचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial accusative)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन; pronoun
निसृताhaving issued forth, emerged
निसृता:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootनि-√सृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जठरात्from the belly
जठरात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/अपादान), एकवचन
यतःfrom which, whence
यतः:
सम्बन्ध/अपादान-सूचक (Relational)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक (relative adverb: ‘from which/whence’)