Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 18
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
इत्यक्त्वा राजशार्दूलं सदस्यर्त्विक्समन्वितम् / क्षणेन पश्यतां तेषां नारदो ऽन्तर्दधे मुनिः
Transliteration
ityaktvā rājaśārdūlaṃ sadasyartviksamanvitam / kṣaṇena paśyatāṃ teṣāṃ nārado 'ntardadhe muniḥ
Translation
इत्युक्त्वा राजशार्दूलं सदस्यर्त्विक्समन्वितम्; क्षणेन पश्यतां तेषां नारदो मुनिरन्तर्दधे।
Word by Word
itithus
iti:
Vākyopasaṃhāra (वाक्योपसंहार)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle): ‘thus’
uktvāhaving said
uktvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु) + ud (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): ‘having said’
rāja-śārdūlamthe king, tiger among men
rāja-śārdūlam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक) + śārdūla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: ‘राजा शार्दूल इव’ = tiger among kings (addressed/mentioned king)
sadasya-ṛtvik-samanvitamaccompanied by councillors and priests
sadasya-ṛtvik-samanvitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsadasya (प्रातिपदिक) + ṛtvik (प्रातिपदिक) + samanvita (कृदन्त; √i (धातु) + sam-anu)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘सदस्यैः ऋत्विग्भिः च समन्वितम्’ = accompanied by councillors and priests
kṣaṇenain a moment
kṣaṇena:
Kāla (काल)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instrumental sg) used adverbially: ‘in a moment’
paśyatāmof those watching
paśyatām:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Root√paś (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ) ‘पश्यत्’ का षष्ठी, बहुवचन; ‘while (they) were seeing’
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (gen pl)
nāradaḥNārada
nāradaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnārada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg)
antardadhedisappeared
antardadhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhā (धातु) + antar (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद: ‘disappeared/placed himself within’
muniḥthe sage
muniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg); apposition to ‘nāradaḥ’