Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 10
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
ततो विनष्टं तुरगं विचिन्वन्तो महीतले / प्रालभन्त न ते क्वापि तत्प्रवृत्तिं चिरान्नृप
Transliteration
tato vinaṣṭaṃ turagaṃ vicinvanto mahītale / prālabhanta na te kvāpi tatpravṛttiṃ cirānnṛpa
Translation
ततः विनष्टं तुरगं महीतले विचिन्वन्तो न ते क्वापि प्रालभन्त, चिरात् तस्य प्रवृत्तिं नृप नापश्यन्।
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) of sequence/time
विनष्टम्lost/vanished
विनष्टम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-नश् (धातु) → विनष्ट (कृदन्त, भूतकर्मणि)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), द्वितीया (2nd) एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; accusative singular neuter qualifying तुरगम्
तुरगम्horse
तुरगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular
विचिन्वन्तःsearching
विचिन्वन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-चि (धातु) → विचिन्वत् (कृदन्त, वर्तमानकाले परस्मैपदी)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (शतृ), प्रथमा (1st) बहुवचन, पुल्लिङ्ग; present active participle nominative plural masculine
महीतलेon the earth’s surface
महीतले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: मह्याः तलम्; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th) एकवचन; locative singular
प्रालभन्तthey obtained/found
प्रालभन्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-लभ् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd) बहुवचन, परस्मैपद; 3rd plural imperfect
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) बहुवचन; nominative plural
क्वापिanywhere
क्वापि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) of place; indefinite
तत्-प्रवृत्तिम्its trace/course
तत्-प्रवृत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: तस्य प्रवृत्तिः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular
चिरात्for a long time/after long
चिरात्:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-एकवचनरूपेण काल-अव्यय (adverb of time)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th) एकवचन; vocative singular