Shloka 9
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
ततः समेत्य तस्मात्ते सप्रयाताः परस्परम् / ऊचुर्न दृश्यते ऽद्यापि तुरगः किं प्रकुमह
Transliteration
tataḥ sametya tasmātte saprayātāḥ parasparam / ūcurna dṛśyate 'dyāpi turagaḥ kiṃ prakumaha
Translation
ततः ते तस्मात् समेत्य सप्रयाताः परस्परम् ऊचुः—अद्यापि तुरगो न दृश्यते; किं प्रकुर्मः?
Word by Word
ततःthen/thereupon
ततः:
Kāla/Hetu-viśeṣaṇa (काल/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तस्मात्-प्रभव (ablatival adverb)
समेत्यhaving assembled/met
समेत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-इ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), धातु: इ; उपसर्ग: सम्
तस्मात्from him/that (king)
तस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सप्रयाताःhaving set out together
सप्रयाताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस-प्रयात (प्रातिपदिक)
Formक्त (PPP) ‘प्रयात’ + अव्यय ‘स’ (=सह) → अव्ययीभाव; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
परस्परम्mutually/among themselves
परस्परम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय, परस्पर-भावे (reciprocal adverb)
ऊचुःthey said
ऊचुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (is seen/appears)
अद्यtoday
अद्य:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
अपिeven/still
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (even/still)
तुरगःthe horse
तुरगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
किम्what?/why?
किम्:
Prashna (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक अव्ययवत् (interrogative particle)
प्रकुमहshall we do?/what do we do?
प्रकुमह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-क्रम् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; वैदिक/आर्ष-रूप ‘कुमह’ (=कुर्मः)