Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 51
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
सागरांस्तानशेषेण दग्धवातत्क्रोधजो ऽनलः / क्षणेन लोकानखिलानुद्यतो दग्धुमञ्जसा
Transliteration
sāgarāṃstānaśeṣeṇa dagdhavātatkrodhajo 'nalaḥ / kṣaṇena lokānakhilānudyato dagdhumañjasā
Translation
स तु क्रोधसमुत्थितोऽनलः सागरान् अशेषेण दग्ध्वा, क्षणमात्रेण अखिलान् लोकान् अपि सुलभं दग्धुम् उद्यतः।
Word by Word
सागरान्oceans
सागरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Masculine, Accusative, Plural
तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Pronoun, Masculine, Accusative, Plural
अशेषेणcompletely
अशेषेण:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); Indeclinable adverb: ‘entirely/without remainder’
दग्धवत्as if burnt
दग्धवत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदग्धवत् (प्रातिपदिक; दग्ध + वत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Adjectival (वत्-प्रत्यय), Neuter, Nominative, Singular; ‘as if burnt’
तत्then/thereupon
तत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Pronoun, Neuter, Nom/Acc Singular (used adverbially: ‘thereupon/then’)
क्रोधजःborn of anger
क्रोधजः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोधज (प्रातिपदिक; क्रोध + ज)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘क्रोधात् जातः’ (born from anger)
अनलःfire
अनलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
क्षणेनin a moment
क्षणेन:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Instrumental, Singular (time-span)
लोकान्worlds/people
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Accusative, Plural
अखिलान्all, entire
अखिलान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Accusative, Plural
उद्यतःready, raised (to)
उद्यतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-यत् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय/भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past participle used adjectivally: ‘raised/ready’
दग्धुम्to burn
दग्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to burn’
अञ्जसाeasily, at once
अञ्जसा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअञ्जसा (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); Indeclinable adverb: ‘easily/straightaway’