Shloka 33
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
मुनिक्रोधानलज्वालाः समन्ताव्द्यानशुर्दिशः / व्यालोदरौग्रकुहरा ज्वाला स्तन्नेत्रनिर्गताः
Transliteration
munikrodhānalajvālāḥ samantāvdyānaśurdiśaḥ / vyālodaraugrakuharā jvālā stannetranirgatāḥ
Translation
मुनिक्रोधानलज्वालाः समन्तात् दिशोऽद्यनाशुः; व्यालोदरौग्रकुहराः तन्नेत्रनिर्गताः ज्वालाः।
Word by Word
मुनि-क्रोध-अनल-ज्वालाःflames of the fire of the sage’s anger
मुनि-क्रोध-अनल-ज्वालाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + क्रोध (प्रातिपदिक) + अनल (प्रातिपदिक) + ज्वाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine; ज्वाला), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); षष्ठी/तत्पुरुष-श्रृङ्खला: 'of sage' + 'anger' + 'fire' + 'flames'
समन्तात्from all sides
समन्तात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: 'from all sides')
द्यानशुःswift, darting
द्यानशुः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्यानशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); (काव्यप्रयोगः)
दिशःthe directions
दिशः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)
व्याल-उदर-औग्र-कुहराःhaving fierce cavernous hollows like a serpent’s belly
व्याल-उदर-औग्र-कुहराः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याल (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + उग्र (प्रातिपदिक) + कुहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); बहुव्रीहिः: 'having fierce cavities like the belly of a serpent'
ज्वालाःflames
ज्वालाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootज्वाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
सत्being, existing
सत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक; √अस्-धातोः शतृ/कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); शतृ-प्रत्ययान्त (present participle)
नेत्र-निर्गताःissued from (his) eyes
नेत्र-निर्गताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + निर्गत (प्रातिपदिक; √गम्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त, निर्-उपसर्ग)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); तत्पुरुषः: 'from the eyes' + 'gone out/issued' (क्त)