Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 11
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
तस्मादब्धेः समारभ्य पातालावधि मेदिनीम् / विभज्य रवात्वा पातालं विविशाम तुरङ्गमम्
Transliteration
tasmādabdheḥ samārabhya pātālāvadhi medinīm / vibhajya ravātvā pātālaṃ viviśāma turaṅgamam
Translation
तस्मादब्धेः समारभ्य पातालावधि मेदिनीं विभज्य, पातालं प्रविश्य तुरङ्गमं विविशाम।
Word by Word
तस्मात्from that; therefore
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन
अब्धेःof the ocean
अब्धेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअब्धि (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन
समारभ्यstarting (from)
समारभ्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-रभ् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having begun/starting’
पाताल-अवधिup to Pātāla
पाताल-अवधि:
Desha/Parimana-adhikarana (देश/परिमाण-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपाताल (प्रातिपदिक) + अवधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययार्थे ‘up to Pātāla’; अव्यय (indeclinable)
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
विभज्यhaving divided
विभज्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि-भज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having divided’
रवात्वाhaving roared/cried (text uncertain)
रवात्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√रु (धातु) / रव (प्रातिपदिक)
Formपाठभेद/दुष्पाठ-संभावना; सम्भाव्यं ‘रवित्वा/रुत्वा’ (क्त्वान्त अव्यय) = ‘having cried/roared’; वर्तमान-पाठ ‘रवात्वा’ असामान्य
पातालम्Pātāla (netherworld)
पातालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
विविशामwe entered
विविशाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-विश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद
तुरङ्गमम्the horse
तुरङ्गमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन