Shloka 32
Asamañjasa-tyāga (Abandoning Asamañjasa) — Sagara-carita Continuation
Devanagari script
भविष्यन्तु चिरेणैव कालोपहतबुद्धयः / तस्माद्गतज्वरा देवा लोकाश्चैवाकुतोभयाः
Transliteration
bhaviṣyantu cireṇaiva kālopahatabuddhayaḥ / tasmādgatajvarā devā lokāścaivākutobhayāḥ
Translation
भविष्यन्तु चिरेणैव कालोपहतबुद्धयः; तस्मात् गतज्वराः देवाः लोकाश्चैवाकुतोभयाः।
Word by Word
भविष्यन्तुlet them be (so)
भविष्यन्तु:
क्रिया (Kriyā/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; ‘let them be/come to be’
चिरेणafter a long time
चिरेण:
काल-करण (Time-instrument)
TypeNoun
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कालवाचक-करण (instrumental of time)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
कालोपहतबुद्धयःthose whose minds are impaired by time
कालोपहतबुद्धयः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of implied ‘they’)
TypeAdjective
Rootकाल + उपहत + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: ‘whose intellect is struck by time’; components: काल (time) + उपहत (struck) + बुद्धि (intellect); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
हेतु/अपादानार्थ (Reason/ablative sense)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपात/प्रातिपदिकात् अव्यय (ablatival adverb) ‘therefore/from that’
गतज्वराःfree from fever (free from distress)
गतज्वराः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of देवा)
TypeAdjective
Rootगत + ज्वर (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: ‘whose fever has gone’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying देवा)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
लोकाःthe worlds
लोकाः:
कर्ता (Kartā/Subject; coordinated)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
अकुतोभयाःfearless, without any fear
अकुतोभयाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootअकुतः + भय (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: अकुतः (from nowhere) + भय (fear) = ‘having fear from nowhere’ → ‘fearless’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying लोकाः/देवाः)