Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 49
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
स नातिप्रीतिमांस्तेषु राजा मतिमतां वरः / केशिनीतनयं त्वेकं बहुमान सुतं प्रियम्
Transliteration
sa nātiprītimāṃsteṣu rājā matimatāṃ varaḥ / keśinītanayaṃ tvekaṃ bahumāna sutaṃ priyam
Translation
स राजा मतिमतां वरः तेषु नातिप्रीतिमान्। केशिनीतनयं त्वेकं प्रियं सुतं बहुमान॥
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
नnot
न:
Pratiṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (particle of negation)
अतिप्रीतिमान्excessively pleased
अतिप्रीतिमान्:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअति-प्रीति-मत् (प्रातिपदिक; समास/तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘सः’
तेषुamong them / towards them
तेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सर्वनाम
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मतिमताम्of the wise
मतिमताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
वरःthe best
वरः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominative)
केशिनीतनयम्Keśinī’s son
केशिनीतनयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेशिनी-तनय (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोध (particle: but/indeed)
एकम्one (alone)
एकम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—‘केशिनीतनयम्’
बहुमानhigh regard / honor
बहुमान:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeNoun
Rootबहुमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (क्रियाविशेषणवत्) ‘बहुमान् (अकरोत्)’ इत्यर्थे—आदरपूर्वकं
सुतम्son
सुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘केशिनीतनयम्’ इत्यस्य समानाधिकरण (apposition)
प्रियम्dear
प्रियम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—‘सुतम्/केशिनीतनयम्’