Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 45
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
इत्युक्त्वा भगवानौर्वस्तत्रैवान्तरधाद्विभुः / राजा च तत्तथा चक्रे यथौर्वेण समीरितम्
Transliteration
ityuktvā bhagavānaurvastatraivāntaradhādvibhuḥ / rājā ca tattathā cakre yathaurveṇa samīritam
Translation
इत्युक्त्वा भगवान् और्वस् तत्रैवान्तरधाद् विभुः । राजा च तत् तथा चक्रे यथौर्वेण समीरितम् ॥
Word by Word
इतिthus; saying
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); 'having said'
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
और्वःAurva (the sage)
और्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऔर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ऋषि-नाम
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
एवindeed; just
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
अन्तरधात्disappeared
अन्तरधात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर्धा (धातु)
Formलुङ्-लकार (aorist/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
विभुःthe mighty one
विभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणरूपेण (as epithet)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; 'that (act/thing)'
तथाso; in that manner
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
चक्रेdid; performed
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (manner-relative)
और्वेणby Aurva
और्वेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootऔर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
समीरितम्spoken; declared
समीरितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-ईर् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → समीरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; 'that which was stated' (refers to तत्)