Shloka 41
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
गर्भालाबुरयं राजन्न त्यक्तुं भवतार्हति / पुत्राणां षष्टिसाहस्रबीजभूतो यतस्तव
Transliteration
garbhālāburayaṃ rājanna tyaktuṃ bhavatārhati / putrāṇāṃ ṣaṣṭisāhasrabījabhūto yatastava
Translation
अयं गर्भालाबुः, राजन्, भवता न त्यक्तव्यः; यतः स तव षष्टिसाहस्रपुत्राणां बीजभूतः।
Word by Word
गर्भालाबुःGarbhālābu (the child)
गर्भालाबुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगर्भालाबु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन
नnot
न:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
त्यक्तुम्to abandon
त्यक्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), ‘to abandon’
भवताby you
भवता:
Kartr (कर्ता-सम्बन्ध/agent)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अर्हतिis fit/ought
अर्हति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुत्राणाम्of sons
पुत्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
षष्टि-साहस्र-बीज-भूतःbecome the seed of sixty thousand (sons)
षष्टि-साहस्र-बीज-भूतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्टिसाहस्राणां पुत्राणां बीजः इव भूतः)
यतःbecause
यतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (causal: ‘because/since’)
तवof you/your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन