Shloka 39
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
सुमतिश्चापि तत्काले गर्भालाबमसूयत / संप्रसूतं तु तं त्यक्तं दृष्ट्वा राजाकरोन्मनः
Transliteration
sumatiścāpi tatkāle garbhālābamasūyata / saṃprasūtaṃ tu taṃ tyaktaṃ dṛṣṭvā rājākaronmanaḥ
Translation
सुमतिः अपि तदा गर्भालाबं असूयत; प्रसूतं तं त्यक्तं दृष्ट्वा राजा मनः अकरोत्।
Word by Word
सुमतिःSumati
सुमतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
तत्-कालेat that time
तत्-काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (‘at that time’)
गर्भालाबम्Garbhālāba (the child)
गर्भालाबम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगर्भालाब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
असूयतwas jealous/resented
असूयत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअसूय् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
संप्रसूतम्newly born
संप्रसूतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + सू (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘newly born’
तुbut
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (but/indeed)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
त्यक्तम्abandoned
त्यक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘abandoned’ (agreeing with tam/saṃprasūtam)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having seen’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अकरोत्made
अकरोत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मनःhis mind/resolve
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन