Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaradigvijayo nāmaikonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 49// jaiminiruvāca evaṃ sa rājā vidhivatpālayāmāsa medinīm / saptadvīpavatīṃ samyaksākṣāddharma ivāparaḥ
Translation
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीयोपोद्धातपादे ‘सगरदिग्विजय’नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः। जैमिनिरुवाच—एवं स राजा विधिवत् सप्तद्वीपवतीं मेदिनीं सम्यक् पालयामास, साक्षाद् धर्म इवापरः।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः (śrī + brahmāṇḍa)
mahāpurāṇein the great Purāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः (mahā + purāṇa)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (कृदन्त; √vac/√brū, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vāyuna prokte = spoken by Vāyu)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (upoddhātasya pāde)
sagara-digvijayaḥ(the chapter) ‘Sagara’s conquest of the quarters’
sagara-digvijayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsagara + digvijaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (sagarasya digvijayaḥ)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
Formअव्यय, नाम-शब्दः (naming particle)
ekona-pañcāśattamaḥforty-ninth
ekona-pañcāśattamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona + pañcāśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण; तत्पुरुषः (ekona-pañcāśat = 49) + तम (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
jaiminiḥJaimini
jaiminiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
evamthus
evam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
rājāking
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
vidhi-vataccording to proper procedure
vidhi-vat:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvidhi + vat (अव्यय)
Formअव्यय, अव्ययीभाव-समासः; प्रकारवाचक (according to rule)
pālayāmāsaprotected/ruled
pālayāmāsa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√pāl (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘आमास’ इति परिप्रयोगः (periphrastic perfect nuance)
medinīmthe earth
medinīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmedinī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
sapta-dvīpa-vatīmhaving seven continents
sapta-dvīpa-vatīm:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta + dvīpa + vatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (sapta-dvīpa) + वती (possessing)
samyakproperly
samyak:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb)
sākṣātdirectly, as if in person
sākṣāt:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
Formअव्यय, साक्षात् (directly/manifestly)
dharmaḥDharma (righteousness)
dharmaḥ:
Upamāna (उपमान; in simile)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध; upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय, उपमावाचक (simile particle)
aparaḥanother, second (as it were)
aparaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (sa rājā)