Shloka 58
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
सर्वकर्मसु निष्णात आत्मनो हितमाचर / वरं श्रुत्वा तु त द्वाक्यं मातुः शक्रः प्रहर्षितः
Transliteration
sarvakarmasu niṣṇāta ātmano hitamācara / varaṃ śrutvā tu ta dvākyaṃ mātuḥ śakraḥ praharṣitaḥ
Translation
सर्वकर्मसु निष्णातः आत्मनो हितमाचर। मातुर्वाक्यं वरं श्रुत्वा शक्रः प्रहर्षितोऽभवत्॥
Word by Word
सर्वकर्मसुin all duties/acts
सर्वकर्मसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वाणि कर्माणि)
निष्णातwell-versed
निष्णात:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि-√स्ना (धातु) → निष्णात (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृत्/कृदन्त (past participle sense: ‘well-trained/versed’)
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
हितम्welfare; good
हितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
आचरpractice; do
आचर:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√चर् (धातु)
Formलोट् (imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
वरम्boon
वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/ल्यबन्त), अव्ययभाव; ‘having heard’
तुbut/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
वाक्यम्statement; words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
मातुःof (his) mother
मातुः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
शक्रःŚakra (Indra)
शक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रहर्षितःdelighted
प्रहर्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-√हृष् (धातु) → प्रहर्षित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृत् (past participle)