Shloka 73
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः / वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः
Transliteration
sanniveśya purīṃ bhūyaḥ pūrvavannṛpasattamaḥ / vasaṃstadā nijaṃ rājyamāpālayadarindamaḥ
Translation
भूयः पूर्ववत् पुरीं सन्निवेश्य नृपसत्तमः; तदा वसन् निजं राज्यं अरिन्दमः अपालयत्।
Word by Word
सन्निवेश्यhaving settled/established
सन्निवेश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + नि + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययभावः; उपसर्गाः सम्-, नि-; अर्थः: स्थापयित्वा/निवेशयित्वा
पुरीम्the city
पुरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
भूयःagain
भूयः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनः (again)
पूर्ववत्as before
पूर्ववत्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्ववत् (अव्यय)
Formअव्यय; यथापूर्वम् (as before)
नृपसत्तमःthe best of kings
नृपसत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: नृपाणां सत्तमः (best of kings)
वसन्dwelling (while residing)
वसन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; अर्थः: निवसन्
तदाthen
तदा:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)
निजम्his own
निजम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; विशेषणम् (राज्यम् इति)
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
अपालयत्protected/ruled
अपालयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + पाल् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; उपसर्गः आ-
अरिन्दमःsubduer of enemies
अरिन्दमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअरि + दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः: अरिं दमयति इति (foe-subduer); विशेषणरूपेण नृपसत्तमस्य