Shloka 35
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं मातरं च भृगूद्वहः / प्रययौ तपसे राजन्नकृतव्रणसंयुतः
Transliteration
vasiṣṭha uvāca ityuktaḥ praṇipatyainaṃ mātaraṃ ca bhṛgūdvahaḥ / prayayau tapase rājannakṛtavraṇasaṃyutaḥ
Translation
वसिष्ठ उवाच—इत्युक्तः भृगूद्वहः एनं मातरं च प्रणिपत्य, हे राजन्, तपसे प्रययौ; अकृतव्रणसंयुतः।
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्ति-सूचक अव्यय
उक्तःhaving been told
उक्तः:
Visheshana (विशेषण; implied subject)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रणिपत्यhaving bowed down
प्रणिपत्य:
Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootप्र-नि-√पत् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-अर्थे अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); उपसर्ग: प्र-, नि-
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (enam = him)
मातरम्(his) mother
मातरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
भृगु-उद्वहःthe foremost of the Bhṛgus
भृगु-उद्वहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक) + उद्वह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भृगूणाम् उद्वहः = best among Bhṛgus)
प्रययौdeparted, went forth
प्रययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्र-
तपसेfor austerity
तपसे:
Sampradana (सम्प्रदान/Purpose)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
अकृत-व्रण-संयुतःendowed with unwoundedness / without injury
अकृत-व्रण-संयुतः:
Visheshana (विशेषण of भृगु-उद्वहः)
TypeAdjective
Rootअकृत (प्रातिपदिक) + व्रण (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष/उपपद-समास: अकृतव्रण (unwounded) + संयुत (endowed/possessed)