Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४३// वसिष्ठ उवाच राजन्नेवं भृगुर्विद्वान्पश्यञ्जनपदान्बहून् / समाजगाम धर्मात्माकृतव्रणसमन्वितः
Transliteration
iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite tricatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 43// vasiṣṭha uvāca rājannevaṃ bhṛgurvidvānpaśyañjanapadānbahūn / samājagāma dharmātmākṛtavraṇasamanvitaḥ
Translation
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीयोपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः। वसिष्ठ उवाच—राजन्, एवं भृगुर्विद्वान् बहून् जनपदान् पश्यन् धर्मात्मा कृतव्रणसमन्वितः समाजगाम।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/thus)
śrīauspicious (Śrī)
śrī:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; मंगलसूचक-उपपद
brahmāṇḍein the Brahmāṇḍa (Purāṇa)
brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: महत् + पुराण (कर्मधारय)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: वायोः प्रोक्ते (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रोक्त = √vac (वच्) क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि
madhyamā-bhāgein the middle section
madhyamā-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: मध्यमः भागः (कर्मधारय)
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: उपोद्धातस्य पादे (षष्ठी-तत्पुरुष)
bhārgava-caritein the narrative of Bhārgava
bhārgava-carite:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhārgava + carita (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: भार्गवस्य चरिते (षष्ठी-तत्पुरुष)
tricatvāriṃśattamaḥforty-third
tricatvāriṃśattamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottricatvāriṃśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक; समास/निर्माण: त्रि+चत्वारिंशत् (43) + तम (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
evaṃthus
evaṃ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevaṃ (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
bhṛguḥBhṛgu
bhṛguḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vidvānwise, learned
vidvān:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvidvas (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विद्वस् = √vid (विद्) क्तवत्-प्रत्यय (possessive past participle)
paśyanseeing
paśyan:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), परस्मैपद-प्रयोग; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषण-भाव (while seeing)
jana-padāncountries/regions
jana-padān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjana + pada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन; समास: जनानां पदाः/जनपदाः (षष्ठी-तत्पुरुष)
bahūnmany
bahūn:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (jana-padān)
samājagāmawent/arrived
samājagāma:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम्)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: सम्-आ
dharmātmārighteous-souled
dharmātmā:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: यस्य आत्मा धर्मः सः
kṛta-vraṇa-samanvitaḥendowed with a made wound/scar
kṛta-vraṇa-samanvitaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta + vraṇa + samanvita (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: कृतव्रणेन समन्वितः (तृतीया-तत्पुरुष); कृत = √kṛ (कृ) क्त; समन्वित = सम्+अनु+√i/√vī? (व्युत्पत्त्यनुसार) क्त/निष्ठा-प्रत्यय, 'endowed with' अर्थे