Shloka 4
Bhārgava-Stuti and Kṛṣṇa’s Vara
Devotional Hymn and Boon to the Bhargava
Devanagari script
प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम् / तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः
Transliteration
prakaṭitaguṇābhānaṃ kālasaṃkhyāvidhānaṃ sakalabhavanidānaṃ kīrtyate yatpradhānam / tadiha nikhilatātaḥ saṃbabhūvokṣapātaḥ kṛtakṛtakanipātaḥ pātu māmadya mātaḥ
Translation
प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम्। तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः॥
Word by Word
प्रकटित-गुण-आभानम्manifesting the radiance of qualities
प्रकटित-गुण-आभानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootप्रकटित (कृदन्त, √कट्/√कश्?; causative sense ‘made manifest’) + गुण (प्रातिपदिक) + आभान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (determinative) ‘having manifested the radiance/appearance of qualities’
काल-संख्या-विधानम्the ordering of time and number
काल-संख्या-विधानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘arrangement of time and number’
सकल-भव-निदानम्the cause of all worlds
सकल-भव-निदानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसकल (प्रातिपदिक) + भव (प्रातिपदिक) + निदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘cause of all existence/worlds’
कीर्त्यतेis praised/celebrated
कीर्त्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (Passive)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Relative link)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative)
प्रधानम्the Pradhāna (primordial principle)
प्रधानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here as predicate of ‘yat’
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; demonstrative
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
निखिल-तातःthe father of all
निखिल-तातः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिखिल (प्रातिपदिक) + तात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘the all-father’
संबभूवcame into being/arose
संबभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-भू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
उक्ष-पातः(one called) Ukṣapāta
उक्ष-पातः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootउक्ष (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (interpretive) ‘fall/descent of the bull’ / epithet (context-specific)
कृत-कृतक-निपातः(one with) accomplished descent
कृत-कृतक-निपातः:
Karta (कर्ता/Agent as protector)
TypeNoun
Rootकृत (कृदन्त, √कृ) + कृतक (प्रातिपदिक) + निपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः; ‘one whose fall/descent is (already) accomplished/arranged’ (epithet)
पातुmay protect
पातु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अद्यtoday/now
अद्य:
Kala (काल/Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
मातःO Mother
मातः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन