Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 47
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
श्रीराधोवाच / प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ / द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा
Transliteration
śrīrādhovāca / prakṛtiḥ puruṣaścobhāvanyonyāśrayavigrahau / dvidhā bhinnau prakāśete prapañce 'smin yathā tathā
Translation
श्रीराधोवाच—प्रकृतिः पुरुषश्चोभौ अन्योन्याश्रयविग्रहौ; अस्मिन् प्रपञ्चे यथा तथा द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते।
Word by Word
श्री-राधाŚrī Rādhā
श्री-राधा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + राधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्तृ-निर्देश
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
प्रकृतिःPrakṛti (nature)
प्रकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/विषय
पुरुषःPuruṣa (spirit/person)
पुरुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/विषय
चand
च:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
उभौboth
उभौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; समुच्चित कर्ता
अन्योन्य-आश्रय-विग्रहौhaving forms dependent on each other
अन्योन्य-आश्रय-विग्रहौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषण (of उभौ); 'mutually dependent in form/constitution'
द्विधाin two ways
द्विधा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootद्विधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (in two ways/twofold)
भिन्नौseparate/distinct
भिन्नौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभिन्न (प्रातिपदिक; क्त-कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषण (of उभौ)
प्रकाशेतेappear/shine forth
प्रकाशेते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-काश् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन
प्रपञ्चेin the manifested world
प्रपञ्चे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रपञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; निर्देश (this)
यथाas
यथा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
तथाso
तथा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतदनुरूप-अव्यय (so/in that way)