Shloka 18
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वासाधु भूपते / सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्
Transliteration
novāca kiñcidvacanaṃ sādhu vāsādhu bhūpate / sasmāra manasā kṛṣṇaṃ praṇatakleśanāśanam
Translation
नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वा असाधु भूपते। सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्॥
Word by Word
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अल्पार्थे (some/anything)
वचनम्word, speech
वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
साधुwell, rightly
साधु:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रशंसार्थक/रीत्यर्थक (well/rightly)
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
असाधुill, wrongly
असाधु:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअसाधु (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; निन्दार्थक/रीत्यर्थक (badly/not rightly)
भूपतेO king
भूपते:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
सस्मारremembered
सस्मार:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मनसाwith the mind
मनसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
कृष्णम्Kṛṣṇa
कृष्णम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रणत-क्लेश-नाशनम्destroyer of the afflictions of the bowed (devotees)
प्रणत-क्लेश-नाशनम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रणत (प्रातिपदिक) + क्लेश (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रणतानां क्लेशस्य नाशनः/नाशनम्) विशेषणम् (qualifies कृष्णम्)