Shloka 4
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्
Transliteration
vasiṣṭha uvāca śṛṇu rājanpravakṣyāmi mṛgasya caritaṃ mahat / yathā pṛṣṭaṃ tayā so 'syai varṇayāmāsa tattvavit
Translation
वसिष्ठ उवाच—शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत्। यथा पृष्टं तया सोऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्॥
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
प्रवक्ष्यामिI will narrate
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन
मृगस्यof the deer
मृगस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
चरितम्the story/deeds
चरितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचरित (प्रातिपदिक; चरित < चर् (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; क्त-कृदन्त (deed/life-story)
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of चरितम्)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, यथार्थ/प्रकारवाचक (as/in the manner that)
पृष्टम्asked
पृष्टम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootपृष्ट (प्रातिपदिक; पृच्छ् (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त, here adverbial sense 'as was asked'
तयाby her
तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
अस्यैto her
अस्यै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन
वर्णयामासdescribed
वर्णयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु; वर्णयति)
Formलिट्-लकार (Perfect; periphrastic), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
तत्त्ववित्knower of truth
तत्त्ववित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत्त्ववित् (प्रातिपदिक: तत्त्व + विद्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (तत्त्वं वेत्ति इति)