Shloka 25
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्
Transliteration
tatrātikautukāhṛṣṭadṛṣṭayobhrātaro vayam / nāsmārṣma cātmanātmānaṃ viyuktāśca parasparam
Translation
तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयो वयं भ्रातरः; नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं, परस्परं च वियुक्ताः।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
अति-कौतुक-आहृष्ट-दृष्टयःhaving eyes delighted with great curiosity
अति-कौतुक-आहृष्ट-दृष्टयः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + कौतुक (प्रातिपदिक) + आहृष्ट (आ+हृष् धातु, क्त कृदन्त) + दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; bahuvrīhi ‘those whose looks were greatly delighted by curiosity’ qualifying ‘वयम्/भ्रातरो’
भ्रातरःbrothers
भ्रातरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural
वयम्we
वयम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formउत्तमपुरुष सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचन; personal pronoun
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधवाचक अव्यय (negation particle)
अस्मार्ष्मwe remembered
अस्मार्ष्म:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), उत्तमपुरुष, बहुवचन; parasmaipada; ‘we remembered’ (negated)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आत्मनाby oneself
आत्मना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; instrumental singular ‘by oneself/with oneself’
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
वियुक्ताःseparated
वियुक्ताः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि+युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘separated’ qualifying ‘वयम्/भ्रातरः’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
परस्परम्mutually/each other
परस्परम्:
सम्बन्ध (Reciprocal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (reciprocal adverb)