Shloka 23
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्
Transliteration
nānāmaṇigaṇākīrṇairnīlapītasitāruṇaiḥ / śṛṅgaiḥ samullikhantaṃ ca vyoma kautukasaṃ yutam
Translation
नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः शृङ्गैः व्योम समुल्लिखन्तं, कौतुकसंयुतं च।
Word by Word
नाना-मणि-गण-आकीर्णैःwith (ones) studded with many gem-clusters
नाना-मणि-गण-आकीर्णैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (आ+कॄ धातु, क्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘with (horns) filled with groups of various gems’
नील-पीत-सित-अरुणैःblue, yellow, white and red
नील-पीत-सित-अरुणैः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनील + पीत + सित + अरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; colors as a copulative set qualifying ‘horns’
शृङ्गैःwith horns
शृङ्गैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental plural
समुल्लिखन्तम्scratching/inscribing (upwards)
समुल्लिखन्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्+उद्+लिख् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; present participle ‘scratching/inscribing’ (object described)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
व्योमthe sky
व्योम:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (as object/goal)
कौतुकसम्curiosity/wonder
कौतुकसम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
युतम्endowed with/filled with
युतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयु (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘endowed/connected with’ agreeing with ‘व्योम’