Shloka 11
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
तन्मधये भवनं रम्यं सिंहद्वारोपशोभितम् / ददर्शरामो धर्मात्मा विचित्रमिव संगतः
Transliteration
tanmadhaye bhavanaṃ ramyaṃ siṃhadvāropaśobhitam / dadarśarāmo dharmātmā vicitramiva saṃgataḥ
Translation
तन्मध्ये भवनं रम्यं सिंहद्वारोपशोभितम् । ददर्श रामो धर्मात्मा विचित्रमिव संगतम् ॥
Word by Word
तत्of that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive ‘of that’) used with मध्ये
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative ‘in the middle’
भवनम्a mansion/house
भवनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of ‘saw’
रम्यम्beautiful
रम्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies भवनम्
सिंहlion
सिंह:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used in compound
द्वारgate/door
द्वार:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used in compound
उपशोभितम्adorned with lion-gates
उपशोभितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप+शोभित (प्रातिपदिक; √शोभ्-क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘siṃha-dvāra-upaśobhita’ = adorned with lion-gates; qualifies भवनम्
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष? actually 3rd person singular; परस्मैपद; ‘he saw’
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; subject of ददर्श
धर्मात्माthe righteous-souled
धर्मात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म+आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘one whose self is righteous’ (dharmātmā) apposition to रामः
विचित्रम्wondrous
विचित्रम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate-like qualifier of भवनम्
इवas if/like
इव:
Upamāna-marker (उपमानसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (particle of comparison)
संगतःassembled/put together
संगतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंगत (प्रातिपदिक; सम्+√गम्-क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past participle ‘assembled/combined’; agrees with (भवनम् understood as ‘it appeared as if assembled’)