Shloka 7
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
ततः सा विहतं मत्वा भर्त्तारं गतचेतनम् / अन्वाहतेवाशनिना मूर्छितान्यपतद्भुवि
Transliteration
tataḥ sā vihataṃ matvā bharttāraṃ gatacetanam / anvāhatevāśaninā mūrchitānyapatadbhuvi
Translation
ततः सा भर्तारं गतचेतनं विहतं मत्वा, अशनिना अन्वाहतेव मूर्छिता भूवौ न्यपतत्।
Word by Word
ततःthereupon
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), तस्मात्-अर्थे (Ablatival adverb: 'thereupon/from that')
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
विहतम्slain/struck down
विहतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि-हन् (धातु) → विहत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular) — object-complement with मत्वा
मत्वाhaving thought/considered
मत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootमन् (धातु) → मत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having thought/considered)
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular)
गत-चेतनम्deprived of consciousness
गत-चेतनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त) + चेतन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha: 'gone consciousness'), पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular) — agreeing with भर्तारम्
अन्वाहताstruck (as if)
अन्वाहता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु-आ-हन् (धातु) → अन्वाहत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
इवas if
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), उपमा-वाचक (Comparative particle)
अशनिनाby a thunderbolt
अशनिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), एकवचन (Singular)
मूर्छिताfainted
मूर्छिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमूर्छ् (धातु) → मूर्छित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
अन्-अपतत्fell down
अन्-अपतत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअन् (उपसर्ग) + पत् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada); उपसर्ग: अनु- (here as अन्- before vowel)
भुविon the earth
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि-सम्बद्ध)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular)