Shloka 55
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
स तदाश्रममासाद्य प्रविष्टो ऽन्तर्महामुनिः / ददर्श तदवस्थांस्तान्सर्वान्दुःखपरिप्लुतान्
Transliteration
sa tadāśramamāsādya praviṣṭo 'ntarmahāmuniḥ / dadarśa tadavasthāṃstānsarvānduḥkhapariplutān
Translation
स तदाश्रममासाद्य महर्षिरन्तः प्रविश्य तेषां सर्वेषां दुःखपरिप्लुतां तामवस्थां ददर्श।
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तत्-आश्रमम्that hermitage
तत्-आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): 'तस्य आश्रमः'
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), 'having reached/approached'
प्रविष्टःentered
प्रविष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र√विश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे 'having entered'
अन्तः-महामुनिःthe great sage (who was) inside
अन्तः-महामुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तः (अव्यय) + महा (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'महान् मुनिः' (great sage) with उपपद 'अन्तः' = 'within/inside' (as adverbial qualifier)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्-अवस्थान्those conditions
तत्-अवस्थान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: 'तस्य अवस्थाः' (their condition/state)
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
दुःख-परिप्लुतान्overwhelmed by sorrow
दुःख-परिप्लुतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + परि√प्लु (धातु)
Formक्त (past passive participle) from परि√प्लु 'to flood/immerse'; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: 'दुःखेन परिप्लुताः' (flooded with sorrow)