Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 18
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
रामस्य पुरतो राजन्भर्तृव्यसनपीडिता / उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्
Transliteration
rāmasya purato rājanbhartṛvyasanapīḍitā / ubhābhyāmapi hastābhyāmudaraṃ samatāḍayat
Translation
रामस्य पुरतो राजन् भर्तृव्यसनपीडिता । उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामुदरं समताडयत् ॥
Word by Word
रामस्यof Rama
रामस्य:
सम्बन्ध (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पुरतःin front (of)
पुरतः:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place; in front of)
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
भर्तृ-व्यसन-पीडिताafflicted by her husband’s calamity
भर्तृ-व्यसन-पीडिता:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + व्यसन (प्रातिपदिक) + पीडित (कृदन्त; पीड् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘भर्तृव्यसन’ षष्ठी-तत्पुरुष (husband’s calamity) + ‘पीडिता’ (afflicted; PPP)
उभाभ्याम्with both
उभाभ्याम्:
करण-विशेषण (करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक/स्त्री, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन; विशेषण
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; also)
हस्ताभ्याम्with (her) two hands
हस्ताभ्याम्:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन
उदरम्belly/abdomen
उदरम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समताडयत्struck/beat
समताडयत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+ताड् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद