Shloka 113
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः / ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे
Transliteration
ākṛtyāṃ manasā deva utpannaḥ prathamaṃ vibhuḥ / tataḥ punaḥ sa vai devaḥ prāpte svārociṣe 'ntare
Translation
आकृत्यां मनसा देवः प्रथमं विभुरुत्पन्नः। ततः पुनः स एव देवः स्वारोचिषेऽन्तरे प्राप्ते।
Word by Word
आकृत्याम्in (that) form
आकृत्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootआकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
मनसाby mind; mentally
मनसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उत्पन्नःarose; was born
उत्पन्नः:
विधेय (Predicate: arisen)
TypeVerb
Rootउत् + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रथमम्first
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative: ‘first’)
विभुःthe all-pervading one
विभुः:
कर्ता (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवस्य विशेषण (appositional epithet)
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमसूचक-अव्यय (then/thereafter)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (again)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राप्तेwhen (it) had arrived
प्राप्ते:
सति-सप्तमी (Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गे सप्तमी-एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) ‘when (it) had come/arrived’
स्वारोचिषेin (the) Svārociṣa (manvantara)
स्वारोचिषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; (manvantara-name)
अन्तरेin the interval; in the manvantara
अन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन