Shloka 21
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
विद्राव्य किङ्करान्सर्वांस्तरसैव पयस्विनी / पश्यतां सर्वभूतानां गगनं प्रत्यपद्यत
Transliteration
vidrāvya kiṅkarānsarvāṃstarasaiva payasvinī / paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ gaganaṃ pratyapadyata
Translation
किङ्करान् सर्वान् विद्राव्य तरसैव पयस्विनी । सर्वभूतानां पश्यतां गगनं प्रत्यपद्यत ॥
Word by Word
विद्राव्यhaving driven away
विद्राव्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि+द्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having driven away’
किङ्करान्servants, attendants
किङ्करान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifying किङ्करान्
तरसाwith speed, force
तरसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphasis)
पयस्विनीPayasvinī (the cow)
पयस्विनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
पश्यताम्while (they) watched
पश्यताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of those who were watching’
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वभूत = सर्वाणि भूतानि
गगनम्the sky
गगनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रत्यपद्यतwent toward, reached
प्रत्यपद्यत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति+पद् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्