Shloka 65
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् / प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्
Transliteration
tataḥ sa mantrī sabalaḥ samāsādya tadāśramam / praṇamya muniśārdūlamidaṃ vacanamabravīt
Translation
ततः स मन्त्री सबलः तदाश्रमं समासाद्य मुनिशार्दूलं प्रणम्य इदं वचनमब्रवीत्।
Word by Word
ततःthen/thereupon
ततः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), temporal
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun
मन्त्रीminister/counsellor
मन्त्री:
Karta (कर्ता) (apposition to सः)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
सबलःwith forces/with attendants
सबलः:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootसबल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषण of मन्त्री
समासाद्यhaving approached
समासाद्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/ल्यप्), indeclinable gerund
तत्that
तत्:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; demonstrative used adjectivally with आश्रमम्
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म) / destination
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), indeclinable gerund
मुनिशार्दूलम्the tiger among sages (great sage)
मुनिशार्दूलम्:
Karma (कर्म) (object of प्रणम्य)
TypeNoun
Rootमुनि-शार्दूल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; समास: मुनि + शार्दूल ('tiger among sages')
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; demonstrative used adjectivally with वचनम्
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपद