Shloka 50
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि / मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि
Transliteration
tasmāttvaṃ rājaśārdūla mūḍhasya nayavartmani / matamasya sudurbuddhernānuvarttitumarhasi
Translation
तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि। मतं तस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि॥
Word by Word
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत्; हेतौ/तस्मात् = therefore (ablative used adverbially)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राज-शार्दूलO tiger among kings
राज-शार्दूल:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञां शार्दूलः)
मूढस्यof the deluded one
मूढस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमूढ (कृदन्त, √मुह्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
नय-वर्त्मनिon the path of policy
नय-वर्त्मनि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनय (प्रातिपदिक) + वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नयस्य वर्त्म)
मतम्opinion
मतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमत (कृदन्त, √मन्/√मि)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अस्यof this (man)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
सु-दुर्बुद्धेःof the very foolish one
सु-दुर्बुद्धेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर्बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सु- उपपदेन तीव्रता (very)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अनुवर्त्तितुम्to follow
अनुवर्त्तितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootअनु + √वृत् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), परस्मैपद-धातु; ‘to follow/comply with’
अर्हसिyou ought / deserve
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन