Shloka 4
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः / स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः
Transliteration
ūcuśca taṃ mahātmānaṃ rājānaṃ sūtamāgadhāḥ / svapantaṃ vividhā vāco bubodhayiṣavaḥ śaneḥ
Translation
तदा सूतमागधाः तं महात्मानं राजानं स्वपन्तं शनैः शनैः विविधाभिर्वाचाभिः बुबोधयितुमूचुः।
Word by Word
ūcuḥthey said
ūcuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
mahātmānamthe great-souled
mahātmānam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier)
rājānamthe king
rājānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sūta-māgadhāḥthe Sūtas and Māgadhas (bards)
sūta-māgadhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta + māgadha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (copulative)
svapantamsleeping
svapantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsvap (धातु) + śatṛ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
vividhāḥvarious
vividhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (vācaḥ इत्यस्य)
vācaḥwords/speeches
vācaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
bubodhayiṣavaḥ(those) wishing to awaken (him)
bubodhayiṣavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbudh (धातु) + causative (णिच्) + iṣu (इषु-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘बोधयितुम् इच्छन्तः’ इत्यर्थे इच्छार्थक-प्रातिपदिक (desiderative sense: those wishing to awaken)
śanaiḥgently/slowly
śanaiḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśanaiḥ (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)