Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 35
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्
Transliteration
niryāya rājabhavanāntarataḥ salīlamānandito narapatirbahumāna pūrvakam / tābhiḥ samābhiviniveśitamāśu nānāratnapravekarucijālavirājamānam
Translation
राजभवनान्तरतः सलीलम् निर्याय नरपतिरानन्दितो बहुमानपूर्वकम्। ताभिः समाभिः शीघ्रं निवेशितो नानारत्नप्रवेकरुचिजालैर्विराजमानः।
Word by Word
niryāyahaving come out
niryāya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु) with nis-/nir-; ल्यबन्त (absolutive)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त—पूर्वकालिक क्रिया (having gone out)
rāja-bhavana-antarataḥfrom within the royal palace
rāja-bhavana-antarataḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootrāja (प्रातिपदिक) + bhavana (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + -taḥ (तसिल् प्रत्यय)
Formअव्यय—अपादानवाचक (ablative adverb) ‘from inside the royal palace’
salīlamgracefully
salīlam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsalīla (प्रातिपदिक)
Formअव्यय—क्रियाविशेषण (adverb) ‘gracefully, playfully’
ānanditaḥdelighted
ānanditaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootānandita (कृदन्त, √nand/नन्द् with ā-; past passive participle)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण—‘नरपतिः’
narapatiḥthe king
narapatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
bahumāna-pūrvakamrespectfully
bahumāna-pūrvakam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbahumāna (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण—‘with great respect’
tābhiḥby them (those women)
tābhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘पुरकामिनीभिः’ इत्यर्थे
samābhi-viniveśitamquickly arranged/placed properly
samābhi-viniveśitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootviniveśita (कृदन्त, √viś/विश् with vi+ni; causative/णिजन्त passive participle) with upasargas sam-ābhi-
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—किञ्चित् ‘गृहम्/आसनम्’ (understood)
āśuquickly
āśu:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb)
nānā-ratna-praveka-ruci-jāla-virājamānamshining with a net of splendor from many excellent jewels
nānā-ratna-praveka-ruci-jāla-virājamānam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय/प्रातिपदिक) + ratna (प्रातिपदिक) + praveka (प्रातिपदिक) + ruci (प्रातिपदिक) + jāla (प्रातिपदिक) + virājamāna (कृदन्त, √rāj/राज् with vi-; शतृ/वर्तमानकृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—पूर्वपदस्य ‘viniveśitam’/अन्तर्निहित ‘गृहम्/आसनम्’