Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 30
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः
Transliteration
asyāḥ śatāṃśatulanāmapi nopagantuṃ vipraśiyaḥ prabhavatīti surārcitāyāḥ / madhyepuraṃ purajanopacitāṃ vibhūtimālokayansaha purohitamantrisārthaiḥ
Translation
अस्याः सुरार्चितायाः विभूतेः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रश्रियः प्रभवन्तीति। स पुरजनोपचितां मध्येपुरं विभूतिम् आलोकयन् पुरोहितमन्त्रिसार्थैः सह।
Word by Word
asyāḥof this (her/it)
asyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
śata-aṃśa-tulanāmcomparison even to a hundredth part
śata-aṃśa-tulanām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśata (प्रातिपदिक) + aṃśa (प्रातिपदिक) + tulanā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative): ‘śatasya aṃśaḥ’ + ‘tulanā’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle: even/also)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
upagantumto reach; to attain
upagantum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootupa+gam (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive/तुमुन्), क्रियार्थ (purpose)
vipra-śriyaḥthe splendors of Brahmins
vipra-śriyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक) + śrī (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘viprāṇāṃ śriyaḥ’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
prabhavatiis able; suffices; prevails
prabhavati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra+bhū (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-निपात (quotative particle)
surārcitāyāḥof (her) who is worshipped by the gods
surārcitāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootsura (प्रातिपदिक) + arcita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘suraiḥ arcitā’ (worshipped by gods); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
madhyein the middle
madhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
puramthe city
puram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
pura-jana-upacitāmenhanced by the townspeople
pura-jana-upacitām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpura (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक) + upacita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘purajanais upacitā’ (accumulated/augmented by citizens); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
vibhūtimsplendor; magnificence
vibhūtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvibhūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ālokayanlooking at; beholding
ālokayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootā+lok (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियाविशेषणभावेन
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable: with)
purohita-mantri-sārthaiḥwith groups of priests and ministers
purohita-mantri-sārthaiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootpurohita (प्रातिपदिक) + mantrin (प्रातिपदिक) + sārtha (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): ‘purohitāś ca mantriṇaś ca (teṣāṃ) sārthaiḥ’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन