Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Rāma’s Stuti of Śiva (Śarva) and the Theophany of the Three‑Eyed Lord
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमो ऽध्यायः // २४// वसिष्ठ उवाच ततस्त द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः / प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne caturviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 24// vasiṣṭha uvāca tatasta draktiyogena sa prītātmā jagatpatiḥ / pratyakṣamagamattasya sarvaiḥ saha marudgaṇaiḥ
Translation
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीयोपोद्धातपादेऽर्जुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमोऽध्यायः ॥२४॥ वसिष्ठ उवाच—ततस्तद् द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः । प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥
Word by Word
इतिthus
इति:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्ति-वाचक-अव्यय (quotative/closing particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमान् ब्रह्माण्डः), सप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
महापुराणेin the great Purāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (पूर्वपद) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महच्च तत् पुराणम्), सप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (प्र+√वच् धातु; क्त कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुष: वायुना प्रोक्तम्), सप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — ‘महापुराणे’ इत्यस्य विशेषणम्
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: मध्यस्य भागः), सप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine) — ‘पादे’ इत्यस्य विशेषणम्
उपोद्धात-पादेin the introductory quarter/section
उपोद्धात-पादे:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: उपोद्धातस्य पादः), सप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
अर्जुन-उपाख्यानेin the episode of Arjuna
अर्जुन-उपाख्याने:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्जुन (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: अर्जुनस्य उपाख्यानम्), सप्तमी-विभक्ति (7th), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
चतुर्विंशतितमःtwenty-fourth
चतुर्विंशतितमः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्विंशति (संख्या-प्रातिपदिक) + तम (तद्धित)
Formप्रथमा-विभक्ति (1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine) — ‘अध्यायः’ इत्यस्य विशेषणम्
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/काल-वाचक-अव्यय (adverb: then/from there)
तत्that
तत्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
द्रक्ति-योगेनby the yoga of ‘drakti’ (as read)
द्रक्ति-योगेन:
करण (Karana/करण)
TypeNoun
Rootद्रक्ति (प्रातिपदिक; पाठान्तर/दुर्लभ-शब्द) + योग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: द्रक्तेः/द्रक्त्याः योगः), तृतीया-विभक्ति (3rd), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
प्रीत-आत्माwhose self was pleased
प्रीत-आत्मा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीत (√प्री धातु; क्त कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (यस्य आत्मा प्रीतः सः), प्रथमा-विभक्ति (1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine) — ‘जगत्पतिः’ इत्यस्य विशेषणम्
जगत्-पतिःthe Lord of the world
जगत्-पतिः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: जगतः पतिः), प्रथमा-विभक्ति (1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
प्रत्यक्षम्directly, manifestly
प्रत्यक्षम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रत्यक्ष (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: directly/manifestly)
अगमत्went, came
अगमत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद
तस्यof him / to him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (contextual)
सर्वैःwith all
सर्वैः:
सहकारक (Associative/सह)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (3rd), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
सहtogether with
सह:
सहकारक (Associative/सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable: with)
मरुत्-गणैःwith the groups of Maruts
मरुत्-गणैः:
सहकारक (Associative/सह)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: मरुतां गणाः), तृतीया-विभक्ति (3rd), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)