Adhyaya 25
Rāma’s Stuti of Śiva (Śarva) and the Theophany of the Three‑Eyed Lord
अस्मिन्नध्याये वसिष्ठादिमुनिना मुन्यन्तरं प्रति कथनरूपेण वृत्तान्तः प्रवर्तते। मरुद्गणैः परिवृतः जगत्पतिः स्वयं प्रादुर्भवति। त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरं वृषेन्द्रवाहनं शम्भुं शर्वं च दृष्ट्वा रामः पुनःपुनरुत्थाय भक्त्या साष्टाङ्गं प्रणम्य विस्तीर्णां स्तुतिं करोति। स्तुतौ शिवस्य सर्वकर्मसाक्षित्वं भूतलोकाधिपत्यं, वृषध्वजत्वं कपालधारणं भस्माङ्गरागं, कैलासश्मशानवासं, त्रिपुरविनाशं दक्षयज्ञविघ्नं अन्धकवधं कालकूटविषपानं च संकीर्त्यते; एषोऽध्यायः शैवचिह्नानां सघनः सङ्ग्रहः।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमो ऽध्यायः // २४// वसिष्ठ उवाच ततस्त द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः / प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीयोपोद्धातपादेऽर्जुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमोऽध्यायः ॥२४॥ वसिष्ठ उवाच—ततस्तद् द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः । प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥
Verse 2
तं दृष्ट्वा देवदेवेशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् / वृषेन्द्रवाहनं शंभुं भूतकोटिसमन्वितम्
तं दृष्ट्वा देवदेवेशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् । वृषेन्द्रवाहनं शम्भुं भूतकोटिसमन्वितम् ॥
Verse 3
ससंभ्रमं समुत्थाय हर्षेणाकुललोचनः / प्रणाममकरोद्भक्त्या शर्वाय भुवि भार्गवः
ससंभ्रमं समुत्थाय हर्षेणाकुललोचनः । प्रणाममकरोद्भक्त्या शर्वाय भुवि भार्गवः ॥
Verse 4
उत्थायोत्थाय देवेशं प्रणम्य शिरसासकृत् / कृताञ्जलिपुटो रामस्तुष्टाव च जगत्पतिम्
उत्थायोत्थाय देवेशं प्रणम्य शिरसासकृत् । कृताञ्जलिपुटो रामस्तुष्टाव च जगत्पतिम् ॥
Verse 5
राम उवाच नमस्ते देवदेवेश नमस्ते परमेश्वर / नमस्ते जगतो नाथ नमस्ते त्रिपुरान्तक
राम उवाच नमस्ते देवदेवेश नमस्ते परमेश्वर । नमस्ते जगतो नाथ नमस्ते त्रिपुरान्तक ॥
Verse 6
नमस्ते सकलाध्यक्ष नमस्ते भक्तवत्सल / नमस्ते सर्वभूतेश नमस्ते वृषभध्वज
नमस्ते सकलाध्यक्ष नमस्ते भक्तवत्सल । नमस्ते सर्वभूतेश नमस्ते वृषभध्वज ॥
Verse 7
नमस्ते सकलाधीश नमस्ते करुणाकर / नमस्ते सकलावास नमस्ते नीललोहित
नमस्ते सकलाधीश नमस्ते करुणाकर । नमस्ते सकलावास नमस्ते नीललोहित ॥
Verse 8
नमः सकलदेवारिगणनाशाय शूलिने / कपालिने नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकपालिने
नमः सकलदेवारिगणनाशाय शूलिने । कपालिने नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकपालिने ॥
Verse 9
श्मशानवासिने नित्यं नमः कैलासवासिने / नमो ऽस्तु पाशिने तुभ्यं कालकूटविषाशिने
श्मशानवासिने नित्यं नमः कैलासवासिने । नमो ऽस्तु पाशिने तुभ्यं कालकूटविषाशिने ॥
Verse 10
विभवे ऽमरवन्द्याय प्रभवे ते स्वयंभुवे / नमो ऽखिलजगत्कर्मसाक्षिभूताय शंभवे
विभवे ऽमरवन्द्याय प्रभवे ते स्वयंभुवे । नमो ऽखिलजगत्कर्मसाक्षिभूताय शंभवे ॥
Verse 11
नमस्त्रिपथ गाफेनभासिगार्द्धन्दुमौलिने / महाभोगीन्द्रहाराय शिवाय परमात्मने
नमस्त्रिपथगाफेनभासिगार्द्धन्दुमौलिने । महाभोगीन्द्रहाराय शिवाय परमात्मने ॥
Verse 12
भस्मसंच्छन्नदेहाय नमोर्ऽकाग्नीन्दुचक्षुषे / कपर्दिने नमस्तुभ्यमन्धकासुरमर्द्दिने
भस्मसञ्च्छन्नदेहाय नमोऽर्काग्नीन्दुचक्षुषे । कपर्दिने नमस्तुभ्यमन्धकासुरमर्दिने ॥
Verse 13
त्रिपुरध्वंसिने दक्षयज्ञविध्वंसिने नमः / गिरिजाकुचकाश्मीरविरञ्जितमहोरसे
त्रिपुरध्वंसिने दक्षयज्ञविध्वंसिने नमः । गिरिजाकुचकाश्मीरविरञ्जितमहोरसे ॥
Verse 14
महादेवाय मह ते नमस्ते कृत्तिवाससे / योगिध्येयस्वरूपाय शिवायाचिन्त्यतेजसे
महादेवाय मह ते नमस्ते कृत्तिवाससे । योगिध्येयस्वरूपाय शिवायाचिन्त्यतेजसे ॥
Verse 15
स्वभक्तहृदयांभोजकर्णिकामध्यवर्त्तिने / सकलागमसिद्धान्तसाररूपाय ते नमः
स्वभक्तहृदयांभोजकर्णिकामध्यवर्त्तिने । सकलागमसिद्धान्तसाररूपाय ते नमः ॥
Verse 16
नमो निखिलयोगेन्द्रबोधनायामृतात्मने / शङ्करायाखिलव्याप्तमहिम्ने परमात्मने
नमो निखिलयोगेन्द्रबोधनायामृतात्मने । शङ्करायाखिलव्याप्तमहिम्ने परमात्मने ॥
Verse 17
नमः शर्वाय शान्ताय ब्रह्मणे विश्वरुपिणे / आदिमध्यान्तहीनाय नित्यायाव्यक्तमूर्त्तये
नमः शर्वाय शान्ताय ब्रह्मणे विश्वरूपिणे। आदिमध्यान्तहीनाय नित्यायाव्यक्तमूर्तये॥
Verse 18
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः / नमो वेदान्तवेद्याय विश्वविज्ञानरूपिणे
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः। नमो वेदान्तवेद्याय विश्वविज्ञानरूपिणे॥
Verse 19
नमः सुरासुरश्रेणिमौलिपुष्पार्चिताङ्घ्रये / श्रीकण्ठाय जगद्धात्रे लोककर्त्रे नमोनमः
नमः सुरासुरश्रेणिमौलिपुष्पार्चिताङ्घ्रये। श्रीकण्ठाय जगद्धात्रे लोककर्त्रे नमोनमः॥
Verse 20
रजोगुणात्मने तुभ्यं विश्वसृष्टिविधायिने / हिरण्यगर्भरूपाय हराय जगदादये
रजोगुणात्मने तुभ्यं विश्वसृष्टिविधायिने। हिरण्यगर्भरूपाय हराय जगदादये॥
Verse 21
नमो विश्वात्मने लोकस्थितिव्या पारकारिणे / सत्त्वविज्ञानरुपाय पराय प्रत्यगात्मने
नमो विश्वात्मने लोकस्थितिव्यापारकारिणे। सत्त्वविज्ञानरूपाय पराय प्रत्यगात्मने॥
Verse 22
तमोगुणविकाराय जगत्संहारकारिणे / क्ल्पान्ते रुद्ररूपाय परापर विदे नमः
तमोगुणविकाराय जगत्संहारकारिणे । कल्पान्ते रुद्ररूपाय परापरविदे नमः ॥
Verse 23
अविकाराय नित्याय नमः सदसदात्मने / बुद्धिबुद्धिप्रबोधाय बुद्धीन्द्रियविकारिणे
अविकाराय नित्याय नमः सदसदात्मने । बुद्धिबुद्धिप्रबोधाय बुद्धीन्द्रियविकारिणे ॥
Verse 24
वस्वादित्यमरुद्भिश्च साध्यरुद्राश्विभेदतः / यन्मायाभिन्नमतयो देवास्तस्मै नमोनमः
वस्वादित्यमरुद्भिश्च साध्यरुद्राश्विभेदतः । यन्मायाभिन्नमतयो देवास्तस्मै नमोनमः ॥
Verse 25
अविकारमजं नित्यं सूक्ष्मरूपमनौपमम् / तव यत्तन्न जानन्ति योगिनो ऽपि सदामलाः
अविकारमजं नित्यं सूक्ष्मरूपमनौपमम् । तव यत्तन्न जानन्ति योगिनोऽपि सदामलाः ॥
Verse 26
त्वामविज्ञाय दुर्ज्ञेयं सम्यग्ब्रह्मादयो ऽपि हि / संसरन्ति भवे नूनं न तत्कर्मात्मकाश्चिरम्
त्वामविज्ञाय दुर्ज्ञेयं सम्यग्ब्रह्मादयोऽपि हि । संसरन्ति भवे नूनं न तत्कर्मात्मकाश्चिरम् ॥
Verse 27
यावन्नोपैति चरणौ तवाज्ञानविघातिनः / तावद्भ्रमति संसारे पण्डितो ऽचेतनो ऽपि वा
यावत् तवाज्ञानविघातिनौ चरणौ नोपैति, तावत् संसारे भ्रमति—पण्डितोऽपि अचेतनोऽपि वा।
Verse 28
स एव दक्षः स कृती स मुनिः स च पण्डितः / भवतश्चरणांभोजे येन बुद्धिः स्थिरीकृता
स एव दक्षः स कृती स मुनिः स च पण्डितः, येन भवतः चरणाम्भोजे बुद्धिः स्थिरीकृता।
Verse 29
सुसूक्ष्मत्वेन गहनः सद्भावस्ते त्रयीमयः / विदुषामपि मूढेन स मया ज्ञायते कथम्
सुसूक्ष्मत्वेन गहनः सद्भावस्ते त्रयीमयः; विदुषामपि मूढेन स मया ज्ञायते कथम्?
Verse 30
अशब्दगोजरत्वेन महिम्नस्तव सांप्रतम् / स्तोतुमप्यनलं सम्यक्त्वा महं जडधीर्यतः
अशब्दगोजरत्वेन महिम्नस्तव सांप्रतम् स्तोतुमप्यनलं सम्यक् त्वहं जडधीर्यतः।
Verse 31
तस्मादज्ञानतो वापि मया भक्त्यैव संस्तुतः / प्रीतश्च भव देवेश ननु त्वं भक्तवत्सलः
तस्मादज्ञानतो वापि मया भक्त्यैव संस्तुतः; प्रीतश्च भव देवेश, ननु त्वं भक्तवत्सलः।
Verse 32
वसिष्ठ उवाच इति स्तुतस्तदा तेन भक्त्या रामेण शङ्करः / मेघगंभीरया वाचा तमुवाच हसन्निव
वसिष्ठ उवाच—एवं भक्त्या रामेण स्तुतः शङ्करस्तदा मेघगम्भीरया वाचा हसन्निव तमुवाच।
Verse 33
भगवानुवाच रामाहं सुप्रसन्नो ऽस्मि शोर्ंयशालितया तव / तपसा मयि भक्त्या च स्तोत्रेण च विशेषतः
भगवानुवाच—राम, अहं तव शौर्यशालित्वात् तपसा मयि भक्त्या च स्तोत्रेण च विशेषतः सुप्रसन्नोऽस्मि।
Verse 34
वरं वरय तस्मात्त्वं यद्यदिच्छसि चेतसा / तुभ्यं तत्तदशेषेण दास्याम्यहमशेषतः
तस्मात्त्वं वरं वरय यद्यदिच्छसि चेतसा; तत्तदशेषेण तुभ्यं दास्याम्यहमशेषतः।
Verse 35
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तो देवदेवेन तं प्रणम्य भृगूद्वहः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजन्निदमुवाच ह
वसिष्ठ उवाच—इत्युक्तो देवदेवेन तं प्रणम्य भृगूद्वहः; कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजन्निदमुवाच ह।
Verse 36
यदि देव प्रसन्नस्त्वं वारर्हे ऽस्मि च यद्यहम् / भवतस्तदभीप्सामि हेतुमस्त्राण्यशेषतः
यदि देव प्रसन्नस्त्वं वरार्हेऽस्मि च यद्यहम्, भवतस्तदभीप्सामि हेतुमस्त्राण्यशेषतः।
Verse 37
अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च न मत्तो ऽभ्यधिको भवेत् / लोकेषु मांरणेजेता न भवेत्त्वत्प्रसादतः
अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च न मत्तोऽभ्यधिको भवेत्। लोकेषु मरणेजेता न भवेत्त्वत्प्रसादतः॥
Verse 38
वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा ततः शंभुरस्त्रशस्त्राण्यशेषतः / ददौ रामाय सुप्रीतः समन्त्राणि क्रमान्नृप
वसिष्ठ उवाच—तथेत्युक्त्वा ततः शम्भुरस्त्रशस्त्राण्यशेषतः। ददौ रामाय सुप्रीतः समन्त्राणि क्रमान्नृप॥
Verse 39
सप्रयोगं ससंहारमस्त्रग्रामं चतुर्विधम् / प्रसादाभिमुखो रामं ग्राहयामास शङ्करः
सप्रयोगं ससंहारमस्त्रग्रामं चतुर्विधम्। प्रसादाभिमुखो रामं ग्राहयामास शङ्करः॥
Verse 40
असंगवेगं शुभ्राश्वं सुध्वजं च रथोत्तमम् / इषुधी चाक्षयशरौ ददौ रामाय शङ्करः
असङ्गवेगं शुभ्राश्वं सुध्वजं च रथोत्तमम्। इषुधी चाक्षयशरौ ददौ रामाय शङ्करः॥
Verse 41
अभेद्यमजरं दिव्यं दृढज्यं विजयं धनुः / सर्वशस्त्रसहं चित्रं कवचं च महाधनम्
अभेद्यमजरं दिव्यं दृढज्यं विजयं धनुः। सर्वशस्त्रसहं चित्रं कवचं च महाधनम्॥
Verse 42
अजेयत्वं च युद्धेषु शौर्यं चाप्रतिमं भुवि / स्वेच्छया धारणे शाक्तिं प्राणानां च नराधिप
अजेयत्वं च युद्धेषु शौर्यं चाप्रतिमं भुवि । स्वेच्छया धारणे शक्तिं प्राणानां च नराधिप ॥
Verse 43
ख्यातिं च बीजमेत्रेण तन्नाम्ना सर्वलौकिकीम् / तपः प्रभावं च महत्प्रददौ भार्गवाय सः
ख्यातिं च बीजमात्रेण तन्नाम्ना सर्वलौकिकीम् । तपःप्रभावं च महत्प्रददौ भार्गवाय सः ॥
Verse 44
भक्ति चात्मनि रामाय दत्त्वा राजन्यथोचिताम् / सहितः सकलैर्भूतैश्चामरैश्चन्द्रशेखरः
भक्तिं चात्मनि रामाय दत्त्वा राजन्यथोचिताम् । सहितः सकलैर्भूतैश्चामरैश्चन्द्रशेखरः ॥
Verse 45
तेनैव वपुषा शंभुः क्षिप्रमन्तरधाद्धरः / कृतकृत्यस्ततो रामो लब्ध्वा सर्वमभीप्सितम्
तेनैव वपुषा शंभुः क्षिप्रमन्तरधाद्धरः । कृतकृत्यस्ततो रामो लब्ध्वा सर्वमभीप्सितम् ॥
Verse 46
अदृश्यतां गते शर्वे महोदरमुवाच ह / महोदर मदर्थे त्वमिदं सर्वमशेषतः
अदृश्यतां गते शर्वे महोदरमुवाच ह । महोदर मदर्थे त्वमिदं सर्वमशेषतः ॥
Verse 47
रथचापादिकं तावत्परिरक्षितुमर्हसि / यदा कृत्यं ममैतेन तदानीं त्वं मया स्मृतः / रथचापादिकं सर्वं प्रहिणु त्वं मदन्तिकम्
रथचापादिकं तावत् परिरक्षितुमर्हसि। यदा ममैतेन कृत्यं स्यात् तदा त्वं मया स्मृतः। रथचापादिकं सर्वं प्रहिणु त्वं मदन्तिकम्॥
Verse 48
वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्भृगुवर्यो महोदरे / कृतकृत्यो गुरुजनं द्रष्टुं गन्तुमियेष सः
वसिष्ठ उवाच— तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन् भृगुवर्यो महोदरे। कृतकृत्यो गुरुजनं द्रष्टुं गन्तुमियेष सः॥
Verse 49
गच्छन्नथ तदासौ तु हिमाद्रिवनगह्वरे / विवेश कन्दरं रामो भाविकर्मप्रचोदितः
गच्छन्नथ तदासौ तु हिमाद्रिवनगह्वरे। विवेश कन्दरं रामो भाविकर्मप्रचोदितः॥
Verse 50
स तत्र ददृशे बालं धृतप्राणमनुद्रुतम् / व्याघ्रेण विप्रतनयं रुदन्तं भीतभीतवत्
स तत्र ददृशे बालं धृतप्राणमनुद्रुतम्। व्याघ्रेण विप्रतनयं रुदन्तं भीतभीतवत्॥
Verse 51
दृष्ट्वानुकंपहृदयस्तत्परित्राणकातरः / तिष्ठतिष्ठेति तं व्याघ्रं वदन्नुच्चैरथान्वयात्
दृष्ट्वानुकंपहृदयस्तत्परित्राणकातरः। तिष्ठ तिष्ठेति तं व्याघ्रं वदन्नुच्चैरथान्वयात्॥
Verse 52
तमनुद्रुत्य वेगेन चिरादिव भृगूद्वहः / आससाद वने घोरं शार्दूलमतिभीषणम्
तं वेगेनानुद्रुत्य चिरादिव भृगूद्वहः वने घोरं अतिभीषणं शार्दूलम् आससाद।
Verse 53
व्याघ्रेणानुद्रुतः सो ऽपि पलायन्वनगह्वरे / निपपात द्विजसुतस्त्रस्तः प्राणभयातुरः
व्याघ्रेणानुद्रुतः सोऽपि वनगह्वरे पलायन् त्रस्तः प्राणभयातुरो द्विजसुतो निपपात।
Verse 54
रामो ऽपि क्रोधरक्ताक्षो विप्रपुत्रपरीप्सया / तृणमूलं समादाय कुशास्त्रेणाभ्यमन्त्रयत्
रामोऽपि क्रोधरक्ताक्षो विप्रपुत्रपरीप्सया तृणमूलं समादाय कुशास्त्रेणाभ्यमन्त्रयत्।
Verse 55
तावत्तरक्षुर्बलवानाद्रवत्पतितं द्विजम् / दृष्ट्वा ननादसुभृशं रोदसी कम्पयन्निव
तावत्तरक्षुर्बलवान् पतितं द्विजं दृष्ट्वा आद्रवत्, सुभृशं ननाद च, रोदसी कम्पयन्निव।
Verse 56
दग्ध्वा त्वस्त्राग्निना व्याघ्रं प्रहरन्तं नखाङ्कुरैः / अकृतव्रणमेवाशु मोक्षयामास तं द्विजम्
अस्त्राग्निना व्याघ्रं दग्ध्वा नखाङ्कुरैः प्रहरन्तं, अकृतव्रणमेव तं द्विजम् आशु मोक्षयामास।
Verse 57
सो ऽपि ब्रह्माग्निनिर्दग्धदेहः पाप्मा नभस्तले / गान्धर्वं वपुरास्थाय राममाहेति सादरम्
सोऽपि ब्रह्माग्निनिर्दग्धदेहः पाप्मा नभस्तले गान्धर्वं वपुरास्थाय राममाहेति सादरम्।
Verse 58
विप्रशापेन भोपूर्वमहं प्राप्तस्तरक्षुताम् / गच्छामि मोचितः शापात्त्वयाहमधुना दिवम्
विप्रशापेन भो पूर्वमहं प्राप्तस्तरक्षुताम्। गच्छामि मोचितः शापात् त्वयाहमधुना दिवम्॥
Verse 59
इत्युक्त्वा तु गते तस्मिन्रामो वेगेन विस्मितः / पतितं द्विजपुत्रं तं कृपया व्यवपद्यत
इत्युक्त्वा तु गते तस्मिन् रामो वेगेन विस्मितः। पतितं द्विजपुत्रं तं कृपया व्यवपद्यत॥
Verse 60
माभैरेवं वदन्वाणीमारादेव द्विजात्मजम् / परमृशत्तदङ्गानि शनैरुज्जीवयन्नृप
माभैरेवं वदन् वाणीम् आरादेव द्विजात्मजम्। परामृशत्तदङ्गानि शनैरुज्जीवयन् नृप॥
Verse 61
रामेणोत्थापितश्चैवं स तदोन्मील्य लोचने / विलोकयन्ददर्शाग्रे भृगुश्रेष्ठमवस्थितम्
रामेणोत्थापितश्चैवं स तदोन्मील्य लोचने। विलोकयन् ददर्शाग्रे भृगुश्रेष्ठम् अवस्थितम्॥
Verse 62
भस्मीकृतं च शार्दूलं दृष्टवा विस्मयमागतः / गतभीराह कस्त्वं भोः कथं वेह समागतः
भस्मीकृतं शार्दूलं दृष्ट्वा स विस्मयमगात्। निर्भयः सन् उवाच—“भोः, कस्त्वं? कथं त्वं इह समागतः?”
Verse 63
केन वायं निहन्तुं मामुद्यतो भस्मसात्कृतः / तरक्षुर्भीषणाकारः साक्षान्मृत्युरिवापरः
केन वा मम वधाय उद्यतः अयं भस्मसात्कृतः? भीषणाकारः तरक्षुः साक्षादपरः मृत्युरिव।
Verse 64
भयसंमूढमनमो ममाद्यापि महामते / हते ऽपि तस्मिन्नखिला भान्ति वै तन्मया दिशः
महामते, मम मनोऽद्यापि भयेन संमूढम्। तस्मिन् हतेऽपि सर्वा दिशः तन्मयाः इव भान्ति।
Verse 65
त्वामेव मन्ये सकलं पिता माता सुत्दृद्गुरू / परमापदमापन्नं त्वं मां समुपजीवयन्
त्वामेव सर्वं मन्ये—पिता माता सुतः दृढगुरुः। परमापदं प्राप्तं मां त्वं समुपजीवयसि।
Verse 66
आसीन्मुनिवरः कश्चिच्छान्तो नाम महातपाः / पुत्रस्तस्यास्मि तीर्थार्थी शालग्राममयासिषम्
कश्चित् मुनिवरः शान्तो नाम महातपाः आसीत्। तस्याहं पुत्रः, तीर्थार्थी; शालग्राममयासिषम्।
Verse 67
तस्मात्संप्रस्थितश्शैलं दिदृक्षुर्गन्धमादनम् / नानामुनिगणैर्जुष्टं पुण्यं बदरिकाश्रमम्
तस्मात् संप्रस्थितः शैलं दिदृक्षुः गन्धमादनम्। नानामुनिगणैर्जुष्टं पुण्यं बदरिकाश्रमम्॥
Verse 68
गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले / प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्
गन्तुकामोऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले। प्रविशन् गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्॥
Verse 69
दिशंप्राचीं समुद्दिश्य क्रोशमात्रमयासिषम् / ततो दिष्टवशेनाहं प्राद्रवं भयपीडितः
दिशं प्राचीं समुद्दिश्य क्रोशमात्रमयासिषम्। ततो दिष्टवशेनाहं प्राद्रवं भयपीडितः॥
Verse 70
पतितश्च त्वया भूयोभूमेरुत्थापितो ऽधुना / पित्रेव नितरां पुत्रः प्रेम्णात्यर्थं दयालुना / इत्येष मम वृत्तान्तः साकल्येनोदितस्तव
पतितश्च त्वया भूयो भूमेरुत्थापितोऽधुना। पित्रेव नितरां पुत्रः प्रेम्णा अत्यर्थं दयालुना॥ इत्येष मम वृत्तान्तः साकल्येनोदितस्तव॥
Verse 71
वसिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा तेन स्ववृत्तान्तमशेषतः / कथयामास राजेन्द्र रामस्तस्मै यथाक्रमम्
वसिष्ठ उवाच। इति पृष्टस्तदा तेन स्ववृत्तान्तमशेषतः। कथयामास राजेन्द्र रामस्तस्मै यथाक्रमम्॥
Verse 72
ततस्तौ प्रीतिसंयुक्तौ कथयन्तौ परस्परम् / स्थित्वा नातिचिरं कालमथ गन्तुमियेष सः
ततः तौ प्रीतिसंयुक्तौ परस्परं कथयन्तौ नातिचिरं कालं स्थित्वा, अथ सः गन्तुम् इयेष।
Verse 73
अन्वीयमानस्तेनाथ रामस्तस्माद्गुहामुखात् / निष्क्रम्यावसथं पित्रोः संप्रतस्थे मुदान्वितः
तेन अन्वीयमानः अथ रामः तस्मात् गुहामुखात् निष्क्रम्य पित्रोः आवसथं प्रति मुदान्वितः संप्रतस्थे।
Verse 74
अकृतव्रण एवासौ व्याघ्रेण भुवि पातितः / रामेण रक्षितश्चाभुद्यस्माद्ध्याघ्रं विनिघ्नता
अकृतव्रण एव असौ व्याघ्रेण भुवि पातितः; रामेण रक्षितः च अभूत्, यतः सः व्याघ्रं विनिघ्नता।
Verse 75
तस्मात्तदेव नामास्य बभूव प्रथितं भुवि / विप्रपुत्रस्य राजेन्द्र तदेतत्सो ऽकृतव्रणः
तस्मात् तदेव नाम अस्य भुवि प्रथितं बभूव; राजेन्द्र, विप्रपुत्रस्य एषः सः ‘अकृतव्रणः’।
Verse 76
तदा प्रभृति रामस्य च्छायेवातपगा भुवि / बभूव मित्रमत्यर्थं सर्वावस्थासु पार्थिव
तदा प्रभृति रामस्य भुवि छायेव आतपगा; पार्थिव, सः सर्वावस्थासु अत्यर्थं मित्रं बभूव।
Verse 77
स तेनानुगतो राजन्भृगोरासाद्य सन्निधिम् / दृष्ट्वा ख्यातिं च सो ऽभ्येत्य विनयेनाभ्यवादयत्
स तेनानुगतो राजन् भृगोरासाद्य सन्निधिम् । दृष्ट्वा ख्यातिं च सोऽभ्येत्य विनयेनाभ्यवादयत् ॥
Verse 78
स ताभ्यां प्रियमाणाभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / दिनानि कतिचित्तत्र न्यवसत्तत्प्रियेप्सया
स ताभ्यां प्रियमाणाभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः । दिनानि कतिचित्तत्र न्यवसत्तत्प्रियेप्सया ॥
Verse 79
ततस्तयोरनुमते च्यवनस्य महामुनेः / आश्रमं प्रतिचक्राम शिष्यसंघैः समावृतम्
ततस्तयोरनुमते च्यवनस्य महामुनेः । आश्रमं प्रतिचक्राम शिष्यसंघैः समावृतम् ॥
Verse 80
नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् / सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः
नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् । सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः ॥
Verse 81
ताभ्यां च प्रीतियुक्ताभ्यां रामः समभिनन्दितः / और्वाश्रमं समापेदे द्रष्टुकामस्तपोनिधिम्
ताभ्यां च प्रीतियुक्ताभ्यां रामः समभिनन्दितः । और्वाश्रमं समापेदे द्रष्टुकामस्तपोनिधिम् ॥
Verse 82
तं चाभिवाद्य मेधावी तेन च प्रतिनन्दितः / उवास तत्र तत्प्रीत्या दिनानि कतिचिन्नृप
तं चाभिवाद्य मेधावी तेन च प्रतिनन्दितः । उवास तत्र तत्प्रीत्या दिनानि कतिचिन्नृप ॥
Verse 83
विसृष्टस्तेन शनकैरृचीकभवनं मुदा / प्रतस्थे भार्गवः श्रीमानकृतव्रणसंयुतः
विसृष्टस्तेन शनकैर्ऋचीकभवनं मुदा । प्रतस्थे भार्गवः श्रीमानकृतव्रणसंयुतः ॥
Verse 84
अवन्दत पितुः पित्रोर्नत्वा पादौ पृथक् पृथक् / तौ च तं नृप संहर्षाच्चाशिषा प्रत्यनन्दताम्
अवन्दत पितुः पित्रोर्नत्वा पादौ पृथक् पृथक् । तौ च तं नृप संहर्षाच्चाशिषा प्रत्यनन्दताम् ॥
Verse 85
पृष्टश्च ताभ्यामखिलं निजवृत्तमुदारधीः / कथयामास राजेन्द्र यथावृत्तमनुक्रमात्
पृष्टश्च ताभ्यामखिलं निजवृत्तमुदारधीः । कथयामास राजेन्द्र यथावृत्तमनुक्रमात् ॥
Verse 86
स्थित्वा दिनानि कतिचित्तत्रापि तदनुज्ञया / जगामावसथं पित्रोर्मुदा परमया युतः
स्थित्वा दिनानि कतिचित्तत्रापि तदनुज्ञया । जगामावसथं पित्रोर्मुदा परमया युतः ॥
Verse 87
अभ्येत्य पितरौ राजन्नासी नावाश्रमोत्तमे / अवन्दत तयोः पादौ यथावद्भृगुनन्दन
अथ राजन् स भृगुनन्दनः पितरौ अभ्येत्य नावाश्रमोत्तमे न्यसीदत्। तयोः पादौ यथावद् अवन्दत।
Verse 88
पादप्रणामावनतं समुत्थाप्य च सादरम् / आश्लिष्य नेत्रसलिलैर्नन्दन्तौ पर्यषिञ्चताम्
पादप्रणामेनावनतं तं सादरं समुत्थाप्य, आलिङ्ग्य, नयनसलिलैः हृष्टौ तौ पर्याṣiñcatाम्।
Verse 89
आशीर्भिरभिनन्द्याङ्के समारोप्य सुहुर्मुखम् / विक्षन्तौ तस्य चाङ्गानि परिस्पृश्यापतुर्मुदम्
आशीर्भिरभिनन्द्य, अङ्के समारोप्य सुमुखं सुहृदं, तस्याङ्गानि विक्षन्तौ परिस्पृश्य, तौ मुदमापतुः।
Verse 90
अपृच्छताञ्च तौ रामं कलेनैतावता त्वया / किं कृतं पुत्र को वायं कुत्र वा त्वमुपस्थितः
तौ च रामम् अपृच्छताम्— ‘कालेनैतावता त्वया किं कृतम्, पुत्र? को वायम्? कुत्र वा त्वम् उपस्थितः?’
Verse 91
कथं सह सकाशे त्वमास्थितो वात्र वागतः / त्वयेतदखिलं वत्स कथ्यतां तथ्यमावयोः
‘कथं सह सकाशे त्वम् आस्थितः, वा अत्र वागतः? त्वयैतदखिलं वत्स, कथ्यतां सत्यं आवयोः।’
Frequently Asked Questions
In the provided sample, the chapter’s emphasis is not a formal vamśa list but a legitimizing devotional frame: Rāma’s encounter with Śiva and the stuti supply divine identifiers and sanctioning context that can be attached to royal/epic line narratives elsewhere in the Purāṇa.
Rather than measurements, the chapter encodes cosmological governance through titles like ‘sarvalokaikapālin’ (protector of all worlds) and locational anchors such as Kailāsa and the cremation-ground (śmaśāna), which function as realm/abode nodes in a cosmological graph.
Based on the sample, the content is a Śaiva theophany and stuti centered on Rāma and Śiva, not an explicit Lalitopākhyāna segment and not a Vidyā/Yantra exposition; its primary utility is epithet-based entity mapping and mythic cross-references (Tripura, Dakṣa-yajña, Andhaka, Kālakūṭa).