Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 56
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रीतो ऽपि तमिदं वचः / उवाच संक्रुद्ध इव व्याधरूपी पिनाकधृक्
Transliteration
vasiṣṭha uvāca rāmasya vacanaṃ śrutvā prīto 'pi tamidaṃ vacaḥ / uvāca saṃkruddha iva vyādharūpī pinākadhṛk
Translation
वसिष्ठ उवाच—रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रीतोऽपि पिनाकधृक् व्याधरूपेण संक्रुद्ध इव तं प्रति इदं वचनम् उवाच।
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
रामस्यof Rāma
रामस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having heard’
प्रीतःpleased
प्रीतः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्री)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past participle)
अपिeven/though
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), concessive ‘even/though’
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म/Object; apposition to तत्)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वचःspeech/statement
वचः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘वचस्’ stem
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
संक्रुद्धःenraged
संक्रुद्धः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसंक्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √क्रुध्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past participle)
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (comparative particle)
व्याधरूपीin the form of a hunter
व्याधरूपी:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootव्याध + रूपिन् (प्रातिपदिक); व्याध-रूपिन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘व्याधस्य रूपम्’ → ‘having the form of a hunter’
पिनाकधृक्the bearer of Pināka (Śiva)
पिनाकधृक्:
Karta (कर्ता/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootपिनाक + धृक् (प्रातिपदिक); पिनाक-धृक्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: ‘पिनाकं धरति’ (bearer of Pināka)