Shloka 72
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः
Transliteration
tasthau tatpurato rāmaḥ suprītenāntarātmanā / āśīrbhirabhinandyātha bhṛgustaṃ prīta mānasaḥ
Translation
रामः तत्पुरतः तस्थौ सुप्रीतेनान्तरात्मना। अथ भृगुः प्रीतमानसः आशीर्भिः तमभिनन्द्य।
Word by Word
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
तत्of him/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), षष्ठी विभक्ति (genitive/6th), एकवचन (singular); विशेषण of पुरतः (in sense 'of him')
पुरतःin front
पुरतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; स्थानवाचक (prepositional adverb: 'in front of')
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
सुप्रीतेनwith very pleased
सुप्रीतेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootसु + प्रीत (प्रातिपदिक/कृदन्त from √प्री)
Formक्त (past participle used adjectivally) with उपसर्ग सु-; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular); विशेषण of अन्तरात्मना
अन्तरात्मनाwith (his) inner self/heart
अन्तरात्मना:
Karaṇa (करण/Instrument; manner)
TypeNoun
Rootअन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (अन्तरः आत्मा: 'inner self'); पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular)
आशीर्भिःwith blessings
आशीर्भिः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootआशीस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), बहुवचन (plural)
अभिनन्द्यhaving blessed/congratulated
अभिनन्द्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootअभि + √नन्द् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्यय (gerund): 'having congratulated/blessed'
अथthen
अथ:
Kāla (काल/Sequencing)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरक्रमवाचक (particle: 'then')
भृगुःBhrigu
भृगुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
प्रीतpleased
प्रीत:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीत (प्रातिपदिक/कृदन्त from √प्री)
Formक्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); पूर्वपद as adjective to मानसः
मानसः(one) with a (pleased) mind
मानसः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण/Predicate adj.)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); बहुव्रीह्यर्थे (one whose mind is...)