Shloka 3
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्
Transliteration
pitroścakāra śuśrūṣāṃ vinītātmā mahāmatiḥ / prītiṃ ca nijaceṣṭābhiranvahaṃ paryavarttayat
Translation
विनीतात्मा महामतिः पितृयोः शुश्रूषां चकार, स्वकीयैः सत्कर्मभिरन्वहं तयोः प्रीतिं च पर्यवर्त्तयत्।
Word by Word
पित्रोःof (his) two parents
पित्रोः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन (Dual), पुंलिङ्ग (Masculine)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अकारdid / performed
अकार:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
शुश्रूषाम्service, attendance
शुश्रूषाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
विनीतात्माone with a disciplined self
विनीतात्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootविनीत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
महामतिःthe great-minded one
महामतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहामति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
प्रीतिम्pleasure, satisfaction
प्रीतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
निजचेष्टाभिःby his own efforts/actions
निजचेष्टाभिः:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootनिज + चेष्टा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
अन्वहम्day by day
अन्वहम्:
अधिकरण (Adhikarana/Time)
TypeIndeclinable
Rootअन्वहम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
पर्यवर्त्तयत्caused/produced, brought about
पर्यवर्त्तयत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootपरि + वृत्/वर्त् (धातु) (णिच् causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; णिच् (causative)