Shloka 31
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः
Transliteration
tāstadā pratijagrāha patnyarthaṃ kaśyapaḥ sutāḥ / dharmaḥ somaśca bhagavāṃstathā cānye maharṣayaḥ
Translation
तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः। धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः॥
Word by Word
ताःthem
ताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘them’ (daughters)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
प्रतिजग्राहaccepted
प्रतिजग्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-√ग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘accepted/took’
पत्नि-अर्थम्for (as) wives
पत्नि-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootपत्नी + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (purpose adverb): पत्न्यर्थम् = ‘for the sake of a wife/wives’; अव्ययवत् प्रयोग
कश्यपःKaśyapa
कश्यपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुताःdaughters
सुताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘daughters’; ताः इत्यस्य अप्पोजिशन
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समुच्चित-कर्ता
सोमःSoma
सोमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समुच्चित-कर्ता
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
भगवान्the venerable one(s)
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणवत् ‘venerable’ (धर्म/सोम/अन्ये इत्यादीनाम्)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘likewise’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
अन्येothers
अन्ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘others’
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: महान्तः ऋषयः = ‘great sages’