Shloka 26
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः
Transliteration
jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyā vai sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ / prakāśāḥ svasthamanasā yathāvadanuśāsitāḥ
Translation
ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः । प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः ॥
Word by Word
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootज्ञा (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)
प्रमाणम्measure/extent
प्रमाणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
पृथ्व्याःof the earth
पृथ्व्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक
सुखम्easily/comfortably
सुखम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (as adverb: easily/comfortably)
स्रक्ष्यामहेwe shall create
स्रक्ष्यामहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलृट् (simple future); आत्मनेपद; उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
प्रकाशाःbright/clear-minded
प्रकाशाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
स्वस्थमनसाwith a steady mind
स्वस्थमनसा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootस्वस्थ + मनस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भव) समास; तृतीया, एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (instrumental: with a composed mind)
यथावत्properly
यथावत्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथावत् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (properly, as prescribed)
अनुशासिताःinstructed/regulated
अनुशासिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु-शास् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन