Shloka 74
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
येन प्रोक्तस्त्वयं कल्पो नमस्तस्मै स्वयंभुवे / महायोगेश्वरेभ्यश्च सदा च प्रणतो ऽस्म्यहम्
Transliteration
yena proktastvayaṃ kalpo namastasmai svayaṃbhuve / mahāyogeśvarebhyaśca sadā ca praṇato 'smyaham
Translation
येन प्रोक्तोऽयमयं कल्पो नमस्तस्मै स्वयंभुवे। महायोगेश्वरेभ्यश्च सदा च प्रणतोऽस्म्यहम्॥
Word by Word
येनby whom
येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
प्रोक्तःspoken/declared
प्रोक्तः:
Kriya (क्रियाविशेष/भूतकर्मणि)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र- (उपसर्ग) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘spoken/declared’
त्वयम्you
त्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम (2nd person pronoun)
कल्पःthe kalpa / procedure
कल्पः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नमःsalutation
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formनमः-इत्यव्यय (indeclinable interjection of salutation)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; सम्प्रदान (dative)
स्वयंभुवेto Svayambhū (the Self-born)
स्वयंभुवे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; विशेष्य (proper epithet)
महायोगेश्वरेभ्यःto the great lords of yoga
महायोगेश्वरेभ्यः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + योगेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी/चतुर्थी (5th/4th), बहुवचन; here with नमः: चतुर्थी-बहुवचन (dative plural) intended
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सदाalways
सदा:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
प्रणतःbowed down
प्रणतः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-नम् (धातु) → प्रणत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘bowed’
अस्मिam
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम