Shloka 50
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
सदा वै पितरः पूज्याः सं प्राप्तौ देशकालयोः / पितृभक्त्यैव तु नरो योगं प्राप्नोति दुर्ल्लभम्
Transliteration
sadā vai pitaraḥ pūjyāḥ saṃ prāptau deśakālayoḥ / pitṛbhaktyaiva tu naro yogaṃ prāpnoti durllabham
Translation
सदा वै पितरः पूज्याः देशकालयोः समुपस्थितौ; पितृभक्त्यैव नरः दुर्लभं योगं प्राप्नोति।
Word by Word
sadāalways
sadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
vaiindeed
vai:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
pitaraḥthe ancestors/fathers
pitaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्तृपद (subject)
pūjyāḥworthy of worship
pūjyāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootpūjya (कृदन्त; √pūj पूज्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective); कर्मणि-भाव्य (gerundive/तव्यत्-अर्थ)
samfully, completely
sam:
Upasarga (उपसर्गार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsam (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; here used as intensifier with prāptau (सम् = fully)
prāptauupon the occurrence/arrival
prāptau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootprāpti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), द्विवचन; अधिकरण (locative)
deśa-kālayoḥof place and time
deśa-kālayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), द्विवचन; सम्बन्ध (genitive)
pitṛ-bhaktyāby devotion to the ancestors
pitṛ-bhaktyā:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक) + bhakti (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: pitṝṇāṃ bhaktiḥ); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण/हेतु (instrument/cause)
evaalone, indeed
eva:
Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात (restrictive/emphatic particle)
tubut
tu:
Discourse connector (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrastive particle)
naraḥa man/person
naraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद
yogamyoga (spiritual union/discipline)
yogam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्म (object)
prāpnotiattains
prāpnoti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√āp (आप्) with prefix pra-
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
durlabhamhard to obtain
durlabham:
Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म-विशेषण (qualifier of yogaṃ)