Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 11
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
आजेन सर्वलोहेन वर्षासु च मघासु च / एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत् / गौरीं वाप्युद्वहेद्भार्यां नालं वा वृषमुत्सृजेत्
Transliteration
ājena sarvalohena varṣāsu ca maghāsu ca / eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet / gaurīṃ vāpyudvahedbhāryāṃ nālaṃ vā vṛṣamutsṛjet
Translation
आजेन सर्वलोहेन वर्षासु च मघासु च बहवः पुत्रा एष्टव्याः; यद्येकोऽपि गयां व्रजेत्। गौरीं वा भार्यां उद्वहेत्, नालं वा वृषम् उत्सृजेत्।
Word by Word
आजेनwith a goat
आजेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘with a goat’
सर्वलोहेनwith (something) made wholly of iron
सर्वलोहेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसर्व-लोह (प्रातिपदिक; components: सर्व + लोह)
Formनपुंसकलिङ्ग (लोह), तृतीया (करण), एकवचन; ‘with all-metal/entirely of iron’ (instrument)
वर्षासुin the rains
वर्षासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; ‘in the rainy seasons’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
मघासुin (the time of) Maghā (nakṣatra)
मघासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमघा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; Nakṣatra-name (Maghā)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
एष्टव्याःshould be sought/desired
एष्टव्याः:
Vidhyartha (विध्यर्थ)
TypeAdjective
Rootइष्टव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √यज्)
Formभविष्यत्कर्तव्यताप्रत्यय (तव्यत्), बहुवचन, पुंलिङ्ग, प्रथमा; gerundive ‘to be desired/sought’ agreeing with पुत्राः
बहवःmany
बहवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifier of पुत्राः
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
यदिif
यदि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; conditional particle
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifier (one)
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (even)
गयाम्Gayā
गयाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; place-name
व्रजेत्should go
व्रजेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
गौरीम्Gaurī
गौरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; proper name
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; disjunctive particle
अपिalso
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (also/even)
उद्वहेत्should marry
उद्वहेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√वह् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘should marry/carry up’
भार्याम्a wife
भार्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
नnot
न:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; negation particle
अलम्(it is) not proper / do not
अलम्:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय; particle meaning ‘enough/stop’ (prohibitive nuance with न)
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; disjunctive particle
वृषम्a bull
वृषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
उत्सृजेत्should let loose/abandon
उत्सृजेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘should release/abandon’