Brahma Purana — Vasiṣṭha on Sāṃkhya: Vidyā–Avidyā, the Twenty-Fifth Principle, and the Akṣara–Kṣara Distinction, Shloka 18
Devanagari script
एवम् एव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षयात् प्रकृत्या निर्गुणस् त्व् एष इत्य् एवम् अनुशुश्रुम //
Translation
अष्टादशः श्लोकः—अस्य श्लोकस्य मूलपाठः नोपलभ्यते; तस्मात् अनुवादं निश्चयेन कर्तुं न शक्यते।
Word by Word
evamthus
evam:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/only)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
kṣetrajñaḥthe knower of the field
kṣetrajñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra-jña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
kṣetra-jñāna-parikṣayātfrom the cessation of kṣetrajña-knowledge
kṣetra-jñāna-parikṣayāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक) + jñāna (प्रातिपदिक) + parikṣaya (परि-√kṣi + अप्/घञ्, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘क्षेत्रज्ञानस्य परिक्षयः’ → ‘from the exhaustion/cessation of field-knowledge’
prakṛtyāby/through Prakṛti
prakṛtyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
nirguṇaḥquality-less
nirguṇaḥ:
Visheshya (विशेष्य-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootnirguṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; agrees with eṣaḥ/kṣetrajñaḥ
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
eṣaḥthis (one)
eṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
itithus/‘that’
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-कारक (quotative particle)
evamthus
evam:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb
anuśuśrumawe have heard (traditionally)
anuśuśruma:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-√śru (श्रु धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, बहुवचन
Speaker
Unspecified narrator citing received teaching (śruti/smṛti-style ‘we have heard’).