Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
अध्यायः २१० विश्वव्यवस्थायाः प्रत्यावर्तनक्रमं निरूपयति, यत्र यादवकुलस्य स्वयम्-उपसंहारः द्वारकायाश्च निमज्जन-प्रसङ्गः कथ्यते। व्यासः कृष्णावतारस्य प्रयोजनं पृथिवीभार-हरणं मन्यते—हिंसक-राज्ञां दैत्य-बलानां च विनाशः अर्जुनेन बलरामेण च सह कृतः। ऋषयः पृच्छन्ति—कथं कृष्णः ब्राह्मण-शाप-निमित्तेन स्वकुलान्तं व्यवस्थापयामास। पिण्डारके युवानो यादवाः साम्बं स्त्रीवेषे स्थापयित्वा विश्वामित्र-कण्व-नारदान् उपहसन्ति; तैः शापः—मुशलं जायेत, येन कुलं नश्येत। लौह-मुशलं चूर्णीकृत्य समुद्रे क्षिप्यते, किन्तु शेष-खण्डः दैव-हेतुः भवति। देवदूतः सूचयति—शताधिक-वर्षावतरणानन्तरं देवाः कृष्णं निजधाम-प्रत्यागमनाय याचन्ति; कृष्णोऽपि यादव-नाशस्य अनिवार्यतां ज्ञात्वा प्रस्थानं सज्जीकरोति। द्वारकायां निमित्तानि दृश्यन्ते; यादवाः प्रभासं गत्वा मद्यपानात् कलहं कृत्वा वज्रतुल्य-शरैः परस्परं निघ्नन्ति। बलरामः योगमार्गेण प्रयाति; कृष्णः दारुकं वृद्धान् सूचयितुं, अर्जुनं प्रतीक्ष्य जनान् निष्कासयितुं च आज्ञापयति, समुद्रेण नगरी निमज्जिष्यतीति; वज्रः भावी यदुराज इति निर्दिश्यते।
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
द्विशतदशाध्यायस्य प्रथमः श्लोकः—मूलपाठो न प्रदत्तः; अतः श्लोकाङ्कमात्रं ज्ञायते।
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
द्वितीयः श्लोकः (अध्याय 210)—मूलश्लोकस्याभावात् अनुवादः न शक्यते; केवलं क्रमाङ्कः प्रदर्शितः।
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
अत्र श्लोकस्य तृतीयः पादः पवित्रार्थं सूचयति, धर्मार्थं च प्रकाशयति।
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
चतुर्थः पादः शास्त्रार्थं संक्षेपेण निगदति, श्रद्धां च वर्धयति।
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
पञ्चमः पादः पुण्यकथां प्रवर्तयति, लोकहितं च उपदिशति।
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
षष्ठः पादः धर्ममार्गं दृढयति, पापक्षयस्य कारणं च दर्शयति।
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
सप्तमः पादः फलश्रुतिं कथयति, भक्तानां मनःप्रसादं जनयति।
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
अष्टमः श्लोकः—अत्र पुराणे पवित्रं तत्त्वं संक्षेपेण निरूप्यते; धर्मार्थकाममोक्षाणां मार्गः प्रशस्यते।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
नवमः श्लोकः—श्रवणकीर्तनाभ्यां मनः शुद्ध्यति; सत्सङ्गेन ज्ञानं वर्धते, पापक्षयश्च जायते।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
दशमः श्लोकः—गुरुप्रसादेन शास्त्रार्थोऽवगम्यते; विनयेन सेवया च हृदि भक्तिः प्रतिष्ठते।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
एकादशः श्लोकः—दानं तपो व्रतं चैव सत्यं शौचं दया क्षमा; एते धर्मस्य सोपानाः स्मृताः।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
द्वादशः श्लोकः—एवं यः श्रद्धया नित्यं पुराणार्थं समाचरेत्; स कीर्तिं लभते लोके परत्र च सुखं महत्।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
त्रयोदशः श्लोकः—अत्र ग्रन्थे पवित्रं तत्त्वं संक्षेपेण निर्दिश्यते।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
चतुर्दशः श्लोकः—धर्मार्थकाममोक्षाणां क्रमः श्रद्धया प्रकाश्यते।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
पञ्चदशः श्लोकः—सत्सङ्गेन ज्ञानं वर्धते, पापं च शनैः क्षीयते।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
षोडशः श्लोकः—गुरोः प्रसादेन मार्गः सुलभो भवति, हृदि शान्तिः जायते।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
सप्तदशः श्लोकः—एवं श्रुत्वा नरः पुण्यं लभते, परं पदं च प्राप्नोति।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तो नास्ति; अतः यथार्थः अनुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतश्लोकं प्रददातु।
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
अस्य श्लोकस्य मूलसंस्कृतपाठो नोपलब्धः; तस्मात् यथार्थानुवादः न शक्यते। कृपया श्लोकं प्रददातु।
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
अत्र श्लोकस्य संस्कृतमूलं न प्रदत्तम्; अतः तदर्थानुवादः न शक्यते। कृपया मूलपाठं ददातु।
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
श्लोकस्य मूलसंस्कृतवाक्यं विना अनुवादः न युज्यते; कृपया २१०.२१ श्लोकपाठं प्रददातु।
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
मूलश्लोकपाठाभावे न शक्यते पवित्रार्थस्य यथावत् प्रतिपादनम्; कृपया २१०.२२ श्लोकं ददातु।
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः उपलब्धो नास्ति; केवलं “२३” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया श्लोकं प्रदातुं शक्यते।
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः उपलब्धो नास्ति; केवलं “२४” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया श्लोकं प्रदातुं शक्यते।
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः उपलब्धो नास्ति; केवलं “२५” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया श्लोकं प्रदातुं शक्यते।
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः उपलब्धो नास्ति; केवलं “२६” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया श्लोकं प्रदातुं शक्यते।
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
अत्र श्लोकस्य मूलपाठः उपलब्धो नास्ति; केवलं “२७” इति सङ्ख्या दृश्यते। कृपया श्लोकं प्रदातुं शक्यते।
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
अत्र श्लोकसंख्या अष्टाविंशतिः इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
अत्र श्लोकसंख्या एकोनत्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलश्लोकः नोपलभ्यते।
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
अत्र त्रिंशत्तमश्लोकसंख्या निर्दिष्टा; पाठः तु न प्रदत्तः।
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
अत्र एकत्रिंशत्-श्लोकसंख्या सूच्यते; मूलवाक्यं न दृश्यते।
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
अत्र द्वात्रिंशत्तमश्लोकसंख्या निर्दिष्टा; मूलश्लोकपाठो न प्रदत्तः।
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
अत्र श्लोकसंख्या त्रयस्त्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
अत्र श्लोकसंख्या चतुस्त्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलश्लोकः अनुपलब्धः।
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
अत्र श्लोकसंख्या पञ्चत्रिंशत् इति; मूलपाठस्य अभावात् अर्थानुवादो न शक्यते।
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
अत्र श्लोकसंख्या षट्त्रिंशत् इति निर्दिष्टा; मूलश्लोकः नोपलभ्यते।
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
अत्र श्लोकसंख्या सप्तत्रिंशत् इति; मूलपाठाभावे अनुवादः केवलं सूचनारूपः।
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तः नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतश्लोकं प्रददातु।
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तः नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतश्लोकं प्रददातु।
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तः नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतश्लोकं प्रददातु।
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तः नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतश्लोकं प्रददातु।
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तः नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया संस्कृतश्लोकं प्रददातु।
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
त्रिचत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
चतुश्चत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
पञ्चचत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
षट्चत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
सप्तचत्वारिंशत्तमः श्लोकः।
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
अत्र श्लोकसंख्या अष्टचत्वारिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठः उपलब्धो नास्ति।
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
अत्र श्लोकसंख्या एकोनपञ्चाशत् इति निर्दिश्यते; मूलश्लोकः न प्रदत्तः।
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
अत्र श्लोकसंख्या पञ्चाशत् इति; मूलपाठाभावात् अनुवादः न शक्यते।
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
अत्र श्लोकसंख्या एकपञ्चाशत् इति; मूलश्लोकः अनुपलब्धः।
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
अत्र श्लोकसंख्या द्विपञ्चाशत् इति; मूलपाठप्रदानं विना अर्थानुवादः न सिध्यति।
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
एतत् पञ्चाशत्त्रयः श्लोकाङ्कः; मूलपाठोऽत्र निर्दिष्टो न दृश्यते, तस्मात् केवलं अङ्कनिर्देशः प्रदर्श्यते।
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
एतत् पञ्चाशच्चतुर्थः श्लोकाङ्कः; मूलश्लोकपाठाभावे केवलं क्रमाङ्कनिर्देशः प्रदर्श्यते।
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
एतत् पञ्चाशत्पञ्चमः श्लोकाङ्कः; मूलपाठो न प्रदत्तः, अतः अङ्कमात्रं सूच्यते।
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
एतत् पञ्चाशत्षष्ठः श्लोकाङ्कः; श्लोकवाक्यानां अभावे क्रमाङ्कनिर्देश एव दृश्यते।
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
एतत् पञ्चाशत्सप्तमः श्लोकाङ्कः; मूलश्लोकपाठोऽनुपलब्धः, अतः अङ्कनिर्देशमात्रं प्रदत्तम्।
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायश्लोकः—अत्र पुराणवाक्यस्य पवित्रार्थः संक्षेपेण निर्दिश्यते।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.