Brahma Purana — The Path of Liberation: Self-Knowledge, Sense-Restraint, and Crossing the River of Worldly Flow, Shloka 1
Devanagari script
व्यास उवाच सृजते तु गुणान् सत्त्वं क्षेत्रज्ञस् त्व् अधितिष्ठति गुणान् विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः //
Translation
प्रथमः श्लोकः—इदं पवित्रं पुराणवचनं श्रद्धया श्रोतव्यम्।
Word by Word
vyāsaḥVyāsa
vyāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvyāsa (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद
sṛjatecreates/emits
sṛjate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sṛj (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), आत्मनेपद
tubut/indeed
tu:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (conjunction/contrast)
guṇānqualities (guṇas)
guṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
sattvamsattva (the quality of clarity)
sattvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
kṣetrajñaḥthe knower of the field (self)
kṣetrajñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra-jña (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास: ‘knower of the field’; प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग
tubut
tu:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (contrast)
adhitiṣṭhatipresides over/stands over
adhitiṣṭhati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootadhi√sthā (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद
guṇānqualities (guṇas)
guṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग
vikriyataḥis modified/changes
vikriyataḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi√kṛ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि/भावे: ‘is transformed/modified’
sarvānall
sarvān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग; guṇān इति विशेषण: ‘all (of them)’
udāsīna-vatas if indifferent
udāsīna-vat:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootudāsīna (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
Formअव्यय (वत्-प्रत्ययान्त adverbial): ‘like one indifferent’
īśvaraḥthe Lord
īśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग
Speaker
Vyāsa speaking (listener not specified in the provided excerpt).