Brahma Purana — Shiva on Dharma: Nonviolence, Truthful Speech, Mental Discipline, and the Karmic Causes of Heaven and Longevity, Shloka 29
Devanagari script
दुष्प्रणीतेन मनसा दुष्प्रणीतान्तराकृतिः नरो बध्येत येनेह शृणु वा तं शुभानने //
Translation
अत्र श्लोकसंख्या एकोनत्रिंशत् इति निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र उपलब्धो न दृश्यते।
Word by Word
duṣ-praṇītenaby ill-directed
duṣ-praṇītena:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdus (अव्यय/उपसर्गसदृश) + praṇīta (प्रातिपदिक; pra-√nī-क्त)
Formतत्पुरुष (उपपद-समास): ‘दुष्टं/दुरितं प्रणीतेन’ = ill-directed; क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-विशेषण, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of manasā)
manasāby the mind
manasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
duṣ-praṇīta-antara-ākṛtiḥa man whose inner nature is ill-guided
duṣ-praṇīta-antara-ākṛtiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootdus (अव्यय) + praṇīta (प्रातिपदिक; pra-√nī-क्त) + antara (प्रातिपदिक) + ākṛti (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष: ‘दुष्प्रणीतं अन्तरं यस्याः/यस्य’ (one whose inner form/nature is ill-directed); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणार्थक-नाम (qualifying naro)
naraḥa man
naraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
badhyetawould be bound
badhyeta:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bandh (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
yenaby which
yena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम
ihahere (in this world)
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
śṛṇulisten
śṛṇu:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
vāor / indeed
vā:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (particle: or/indeed)
tamthat (thing)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संकेत-सर्वनाम
śubha-ānaneO fair-faced one
śubha-ānane:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootśubha (प्रातिपदिक) + ānana (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘शुभं आननं यस्याः’); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
Speaker
Maheśvara (implied continuing) to the देवी addressed as ‘śubhānane/kalyāṇi’