Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Arjuna Marries Subhadrā; Kṛṣṇa Honors Two Devotees in Mithilā (Śrutadeva and Bahulāśva)

फलार्हणोशीरशिवामृताम्बुभि- र्मृदा सुरभ्या तुलसीकुशाम्बुजै: । आराधयामास यथोपपन्नया सपर्यया सत्त्वविवर्धनान्धसा ॥ ४१ ॥

phalārhaṇośīra-śivāmṛtāmbubhir mṛdā surabhyā tulasī-kuśāmbuyaiḥ ārādhayām āsa yathopapannayā saparyayā sattva-vivardhanāndhasā

स तान् फलैः उशीरैः शिवामृताम्बुभिः सुरभ्या मृदा तुलसीदलैः कुशैः पद्मैश्च यथोपपन्नया सपर्यया सम्यगाराधयामास; पश्चात् सत्त्वविवर्धनं हविरन्नं च न्यवेदयत्।

फलfruits
फल:
सम्बन्ध (Relation)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
अर्हणworship/offerings
अर्हण:
सम्बन्ध (Relation)
TypeNoun
Rootअर्हण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग) ‘पूजा/अर्चन’ अर्थे
उशीरvetiver
उशीर:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउशीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग) सुगन्धिद्रव्य
शिवauspicious
शिव:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Form(समासाङ्ग) विशेषण—‘मङ्गल/कल्याण’
अमृतnectar
अमृत:
सम्बन्ध (Relation)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
अम्बुभिःwith waters
अम्बुभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअम्बु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; ‘...अम्बुभिः’
फलार्हणोशीरशिवामृताम्बुभिःwith waters (mixed) with fruits, offerings, vetiver, auspicious nectar, etc.
फलार्हणोशीरशिवामृताम्बुभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootफल + अर्हण + उशीर + शिव + अमृत + अम्बु (प्रातिपदिकानि)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः—विविधद्रव्यसमूहः
मृदाwith clay/earth
मृदा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमृद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सुरभ्याfragrant
सुरभ्या:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसुरभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; विशेषण (मृदा-विशेषण)
तुलसीtulasi
तुलसी:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतुलसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; (समासाङ्ग)
कुशkusa grass
कुश:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)
अम्बुजैःwith lotuses
अम्बुजैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअम्बुज (प्रातिपदिक: अम्बु+ज)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; ‘कमल’
तुलसीकुशाम्बुजैःwith tulasi, kusa, and lotuses
तुलसीकुशाम्बुजैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतुलसी + कुश + अम्बुज (प्रातिपदिकानि)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
आराधयाम्worshiped
आराधयाम्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootराध् (धातु)
Formणिच् (causative) ‘आराधय-’; लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आसdid (auxiliary)
आस:
सहायक-क्रिया (Auxiliary)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘आराधयामास’ इति परिप्रयोगः
यथाas
यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/according to)
उपपन्नयाappropriate
उपपन्नया:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउपपन्न (कृदन्त: उप+पद्/पद्यते)
Formक्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘सपर्यया’ विशेषण—‘यथोचित/समुचित’
सपर्ययाwith service/worship
सपर्यया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसपर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सत्त्वgoodness/sattva
सत्त्व:
सम्बन्ध (Relation)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
विवर्धनincreasing
विवर्धन:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि+वृध् (धातु)
Formल्युट्/अन (कृत्) ‘विवर्धन’ = causing increase; (समासाङ्ग)
अन्धसाwith food/oblation
अन्धसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘अन्न/आहार’ अर्थे
सत्त्वविवर्धनान्धसाwith food that increases sattva
सत्त्वविवर्धनान्धसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसत्त्व + विवर्धन + अन्धस् (प्रातिपदिकानि)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘सत्त्वस्य विवर्धनम् अन्धः’
Ś
Śrī Kṛṣṇa

FAQs

This verse shows that sincere devotion expressed through fitting, pure offerings—tulasī, water, flowers, and wholesome provisions—is proper worship of Śrī Kṛṣṇa, even when the items are simple.

He highlights arcana-bhakti in practice—how devotees honor Kṛṣṇa with auspicious, purifying substances—emphasizing devotion and purity (sattva) rather than display.

Offer clean water, a flower, and tulasī (when available), and keep one’s habits and food pure—making worship a daily discipline that increases clarity, calmness, and devotion.